Vương Ninh: Cuộc khủng hoảng năng lượng nhấn nút "tăng tốc" cho quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu

Hỏi AI · Làm thế nào để cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz thúc đẩy chuyển đổi năng lượng toàn cầu?

Trong những ngày gần đây, tình hình Trung Đông không rõ ràng, eo biển Hormuz – con đường then chốt của năng lượng toàn cầu – đầy bất định, khiến năng lượng một lần nữa trở thành phương tiện truyền dẫn các tác động địa chính trị đến nền kinh tế toàn cầu.

Tình hình Trung Đông đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu – Báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế tháng 3 cho thấy, lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz giảm mạnh so với trước xung đột, các quốc gia sản xuất dầu vùng Vịnh giảm ít nhất 10 triệu thùng dầu mỗi ngày, dự kiến cung cấp dầu toàn cầu trong tháng 3 giảm xuống khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày. Điều này gây ra biến động mạnh về giá dầu quốc tế, giá hợp đồng tương lai Brent gần như chạm mức 120 USD mỗi thùng. Dữ liệu của Bloomberg cho thấy, xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu cũng đã giảm xuống mức thấp nhất trong 6 tháng. Giá năng lượng tăng cao trực tiếp làm tăng chi phí hàng không, vận tải biển, logistics, trong khi giá dầu – nguyên liệu chính – còn đẩy lợi nhuận của các ngành công nghiệp hóa dầu, nhựa, phân bón, ô tô, vốn dựa vào năng lượng, bị thu hẹp từ phía chi phí. Nếu tuyến vận chuyển qua eo biển bị gián đoạn lâu dài, sẽ đẩy lạm phát toàn cầu lên cao, làm giảm tính thanh khoản toàn cầu, thậm chí gây hoảng loạn thị trường tài chính.

Giá năng lượng duy trì ở mức cao gây thiệt hại lớn nhất cho ngành sản xuất toàn cầu, ảnh hưởng đặc biệt sâu rộng đến châu Á và châu Âu. Nhật Bản phụ thuộc khoảng 90%, Hàn Quốc khoảng 80% vào nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz; trong khi châu Âu vốn đã chịu ảnh hưởng của khủng hoảng năng lượng do xung đột Nga-Ukraine, tình hình rối ren ở Trung Đông càng làm cho ngành sản xuất châu Âu thêm phần khó khăn.

Tuy nhiên, trong khủng hoảng thường tiềm ẩn cơ hội đổi mới. Một số phương tiện truyền thông nhận định, giá dầu tăng đã thúc đẩy doanh số xe điện tại Australia, Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Như Phó trưởng Ban Thường trực Văn phòng Ủy ban Tài chính Trung ương Trung Quốc tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc đã nói: “Tình hình quốc tế hiện nay mang lại cho Trung Quốc một bài học – dầu khí và các năng lượng hóa thạch khác thường phải nhập khẩu và vận chuyển quốc tế, trong khi năng lượng mới như gió và ánh sáng là nguồn lực nội địa, không cần nhập khẩu và vận chuyển.” Nhận thức này không chỉ phù hợp với Trung Quốc mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc cho tất cả các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hóa thạch toàn cầu.

Chủ chốt của an ninh năng lượng đang chuyển từ “làm thế nào đảm bảo an toàn chuỗi cung ứng” sang “làm thế nào thoát khỏi phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hóa thạch”. Khóa eo biển Hormuz theo cách cực đoan nhất đã chứng minh cho thế giới thấy: bất kỳ cấu trúc năng lượng nào phụ thuộc vào khu vực địa chính trị nhạy cảm đều có tính dễ tổn thương. Trong khi đó, các nguồn năng lượng mới như điện gió, năng lượng mặt trời, nhờ đặc tính địa phương, phân tán và bền vững, trở thành bổ sung tối quan trọng cho điểm yếu của an ninh năng lượng.

Đối với Mỹ, quốc gia sản xuất năng lượng hóa thạch lớn, chuyển đổi năng lượng còn là một quyết định chiến lược quan trọng. Trong ngắn hạn, giá dầu tăng mang lại lợi nhuận cao cho các doanh nghiệp năng lượng truyền thống trong nước, đồng thời thúc đẩy khai thác và đầu tư vào dầu Venezuela. Nhưng về lâu dài, tình hình rối ren ở Trung Đông sẽ đẩy lạm phát Mỹ lên cao, thu hẹp không gian giảm lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang. Tuy nhiên, là quốc gia lớn về năng lượng hóa thạch, Mỹ buộc phải xem an ninh tuyến năng lượng là một phần trong chiến lược, dẫn đến việc phụ thuộc quá mức vào quân sự để duy trì an toàn tuyến năng lượng – một chiến lược mang rủi ro cao như tự uống thuốc độc. Do đó, việc thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi cấu trúc năng lượng, giảm phụ thuộc vào kinh tế dầu mỏ, mới là cách để Mỹ lấy lại thế chủ động chiến lược.

Khóa eo biển Hormuz kéo dài như một bài kiểm tra áp lực, phơi bày rõ ràng tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng toàn cầu, đồng thời chỉ rõ hướng đi rõ ràng cho chuyển đổi năng lượng và xây dựng an ninh năng lượng:

Thứ nhất, chủ quyền năng lượng nằm trong cấu trúc năng lượng. Các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hóa thạch, dù quy mô kinh tế lớn nhỏ, đều có thể rơi vào thế bị động trong xung đột địa chính trị bất ngờ. Phát triển nhanh các nguồn năng lượng sạch nội địa như gió, mặt trời, hạt nhân, hydro không chỉ là nhận thức toàn cầu về ứng phó biến đổi khí hậu mà còn là chiến lược thiết yếu để duy trì an ninh năng lượng.

Thứ hai, chuyển đổi năng lượng là nền tảng của khả năng chống chịu kinh tế. Biến động giá năng lượng mạnh mẽ đang tái định hình cấu trúc ngành công nghiệp toàn cầu. Những quốc gia và khu vực có thể cung cấp năng lượng ổn định, rẻ, sạch sẽ sẽ chiếm lợi thế trong cuộc cạnh tranh toàn cầu mới. Ngược lại, các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng bên ngoài cao, chuyển đổi chậm chạp sẽ đối mặt với áp lực di chuyển sản xuất ra nước ngoài và lạm phát cao.

Thứ ba, quan hệ năng lượng và hệ thống tiền tệ đang rời xa nhau. Hệ thống đô la dầu mỏ dựa trên chu trình “xuất khẩu dầu vùng Vịnh – thanh toán bằng đô la – an ninh của Mỹ”. Khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ thách thức khả năng bảo vệ tuyến đường của Mỹ mà còn mở ra cơ hội lịch sử cho các đồng tiền khác tham gia thanh toán. Xu hướng phi đô la hóa trong thương mại năng lượng đang cùng tiến trình với xu hướng phi hóa thạch trong cấu trúc năng lượng.

Khủng hoảng thường là chất xúc tác cho đổi mới. Cuộc khủng hoảng năng lượng lần này đang nhấn nút “tăng tốc” cho chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Khủng hoảng eo biển Hormuz hiện nay gửi đi một tín hiệu không thể bỏ qua – chuyển đổi năng lượng không chỉ là một kế hoạch dài hạn cho tương lai mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn sinh tồn của hiện tại.