Cổ phần ưu đãi vs Cổ phần phổ thông: Bạn nên chọn đầu tư loại nào?

Khi lãi suất bắt đầu có xu hướng giảm, nhiều người mới nhận ra rằng có “lựa chọn khác” ngoài cổ phiếu phổ thông, đó là cổ phiếu ưu đãi – công cụ đầu tư quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.

Vậy sự khác biệt là gì? Loại nào phù hợp với bạn? Cùng xem rõ ràng nhé.

Cổ phiếu phổ thông là gì? Tại sao rủi ro nhưng vẫn được ưa chuộng đầu tư?

Cổ phiếu phổ thông (Common Stock) là thứ người ta thường nhắc đến khi nói về “cổ phiếu”. Thực chất, nó tượng trưng cho quyền sở hữu doanh nghiệp, giống như bạn đặt cược vào người sáng lập công ty, cùng thắng cùng thua và nhận hậu quả với họ.

Bạn sẽ nhận được gì?

Lợi nhuận không giới hạn – Đây là điểm hấp dẫn nhất của cổ phiếu phổ thông. Nếu công ty phát triển, giá cổ phiếu có thể tăng gấp 10 lần, 100 lần hoặc hơn nữa, kèm theo cổ tức tăng theo kết quả kinh doanh. Đây là sức mạnh của hệ thống tư bản chủ nghĩa.

Quyền kiểm soát – Người sở hữu cổ phiếu phổ thông có quyền biểu quyết tại đại hội cổ đông, 1 cổ phiếu = 1 phiếu. Bạn chọn ban giám đốc, phê duyệt các quyết định quan trọng. Là “chủ sở hữu thực sự”, không chỉ là nhà đầu tư.

Nhưng rủi ro thì sao…

Đây chính là nhược điểm của cổ phiếu phổ thông – Người sở hữu cổ phiếu phổ thông ở vị trí thấp nhất trong cơ cấu vốn (Capital Structure).

Nếu công ty phá sản, toàn bộ tài sản sẽ được bán để trả nợ “chủ nợ” và “cổ đông ưu đãi” trước. Những gì còn lại (nếu còn) mới đến lượt cổ đông phổ thông. Kết quả? Vốn đầu tư của bạn có thể mất trắng 100% trong tích tắc.

Cổ phiếu ưu đãi là gì? Và tại sao nó lại “ưu đãi”?

Cổ phiếu ưu đãi (Preferred Stock) là chứng khoán lai – kết hợp đặc điểm của trái phiếu (Bond) và cổ phiếu phổ thông (Stock).

Về pháp lý, người sở hữu cổ phiếu ưu đãi là chủ sở hữu công ty như cổ đông phổ thông, nhưng về thực tế, gần như là cho vay tiền công ty – nhận dòng tiền cố định đổi lấy mất quyền kiểm soát.

Những lợi ích là gì?

Cổ tức ưu tiên trước cổ phiếu phổ thông – Khi công ty trả cổ tức, cổ đông ưu đãi nhận trước, thường là “tỷ lệ cố định” như 5% hoặc 7% mỗi năm, giống lãi trái phiếu.

Trả lại vốn trước cổ đông phổ thông – Trong trường hợp xấu nhất, khoản tiền sẽ được hoàn trả cho cổ đông ưu đãi trước cổ đông phổ thông.

Các loại cần biết

• Cumulative (cổ tức tích lũy): Năm nào công ty không trả cổ tức, số tiền đó sẽ được “tích lũy” và trả dồn trong các năm sau.
• Non-cumulative (không tích lũy): Không trả cổ tức năm đó, mất luôn, không tích lũy.
• Convertible (chuyển đổi được): Có thể chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông theo tỷ lệ quy định.
• Callable (công ty có thể mua lại): Công ty có quyền mua lại sau một thời gian nhất định.

So sánh rõ ràng: điểm khác biệt thực sự

Tại sao doanh nghiệp “thích” phát hành cổ phiếu ưu đãi?

Hiểu về doanh nghiệp, bạn sẽ hiểu rõ chiến lược:

Giữ quyền kiểm soát – Chủ doanh nghiệp cần vốn nhưng không muốn mất quyền biểu quyết, phát hành cổ phiếu ưu đãi là cách. Người sở hữu cổ phiếu ưu đãi không có tiếng nói trong cuộc họp cổ đông.

Làm đẹp báo cáo tài chính – Cổ phiếu ưu đãi được tính vào vốn chủ sở hữu (Equity), không phải nợ, giúp tỷ lệ nợ/vốn tốt hơn.

Linh hoạt tài chính – Lãi trái phiếu phải trả đúng hạn, nếu không sẽ vi phạm hợp đồng. Cổ tức cổ phiếu ưu đãi có thể hoãn lại, không gây phá sản.

Ai phù hợp chọn loại cổ phiếu nào?

1. Người thích thử thách (Trader/Speculator)

• Chọn: Cổ phổ thông hoặc CFD dựa trên cổ phiếu
• Lý do: Cơ hội lợi nhuận cao, biến động lớn mang lại cơ hội

2. Người cần thu nhập ổn định (Retiree/Income Seeker)

• Chọn: Quỹ ETF cổ ưu đãi toàn cầu hoặc cổ phiếu ưu đãi mẫu
• Lý do: Cổ tức cố định, đều đặn, giảm lo lắng mất vốn gốc

3. Nhà đầu tư dài hạn (Long-term Value Investor)

• Chọn: Cổ phiếu phổ thông
• Lý do: Phát triển cùng doanh nghiệp, lợi nhuận cộng dồn dài hạn

4. Nhà đầu tư cao cấp (Sophisticated Investor)

• Chọn: Kết hợp (Hybrid Strategy)
• Lý do: Chủ yếu nắm cổ phổ thông, dùng Derivatives/CFD để phòng ngừa rủi ro

Bài học từ thực tế thị trường Việt Nam

SCB tái cấu trúc, thay đổi số phận SCB-P

Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (SCB) đã thực hiện tái cấu trúc để tách riêng SCBx – sự kiện này phơi bày rủi ro thường bị bỏ qua.

Người nắm SCB-P có cơ hội chuyển đổi, nhưng ai “bị bỏ quên” hoặc “do dự” sẽ đối mặt tuyệt vọng khi cổ phiếu SCB cũ bị Delisted khỏi sàn, trở thành cổ phiếu ngoài thị trường khó mua bán.

Bài học: Cổ phiếu ưu đãi không tồn tại mãi mãi, các sự kiện lớn có thể “đặt lại” quyền lợi cổ đông.

KTB-P: bẫy thanh khoản thực sự

• KTB (cổ phiếu phổ thông): Giao dịch hàng trăm triệu mỗi ngày, dễ mua bán
• KTB-P (cổ phiếu ưu đãi): Có ngày khối lượng “0” hoặc chỉ vài chục cổ

Nếu bạn mua KTB-P vì cổ tức tốt, nhưng ngày cần tiền gấp, ví dụ “không thoát được” hoặc bán lỗ vì không có người mua.

Bài học: Thanh khoản thấp là hiểm họa lớn của cổ phiếu ưu đãi Việt Nam.

RABBIT-P: điều kiện khắc nghiệt

Cổ phiếu ưu đãi của RABBIT (trước U City) thể hiện sự phức tạp:

• Cổ tức rõ ràng, nhưng có điều kiện chuyển đổi 1:1 thành cổ phiếu phổ thông
• Quyền biểu quyết “bình thường” 1 cổ = 1 phiếu, nhưng nếu công ty trả đủ cổ tức, có thể giảm còn 1 phiếu để hạn chế quyền lực

Loại này cần tính toán “Conversion Parity” kỹ, không phải trò chơi của người ngô.

Rủi ro cần chú ý

Rủi ro thanh khoản (khó bán)

Chỉ số giá tốt, không có nghĩa có thể bán ra, nhiều cổ phiếu ưu đãi Việt Nam có thanh khoản thấp là bình thường.

Rủi ro mua lại (bị gọi về)

Hầu hết cổ phiếu ưu đãi có điều kiện “Callable” – khi lãi suất thị trường giảm, công ty sẽ mua lại, phát hành mới với lãi suất thấp hơn. Bạn mất cơ hội.

Rủi ro lãi suất (tăng làm giá giảm)

Giá cổ phiếu ưu đãi nghịch chiều với lãi suất. Khi FED tăng lãi suất hoặc lãi thị trường tăng, giá cổ phiếu ưu đãi giảm, nhà đầu tư bán ra để mua trái phiếu.

Rủi ro đòn bẩy (vượt quá khả năng)

Nhà giao dịch dùng đòn bẩy: đòn bẩy giúp lợi nhuận lớn hơn, nhưng cũng làm thua lỗ lớn hơn, cần dùng Stop Loss mọi lúc.

Tóm lại rõ ràng

Cổ phiếu ưu đãi vs cổ phiếu phổ thông không phải là chọn “tốt hơn”, mà là chọn “phù hợp với bạn”.

• Muốn phát triển + chấp nhận biến động → cổ phiếu phổ thông
• Muốn cổ tức ổn định + ổn định tài chính → cổ phiếu ưu đãi
• Nhưng cần cảnh giác thanh khoản + lãi suất + Rủi ro mua lại của cổ phiếu ưu đãi Việt Nam.

Học kỹ, lên kế hoạch cẩn thận, rồi sự giàu có sẽ thuộc về bạn.