## Sự hợp đồng thông minh (Smart contract) làm cho việc ký kết hợp đồng trở nên dễ dàng

Trong thời đại kỹ thuật số hiện nay, nhu cầu thực hiện các giao dịch nhanh chóng và đáng tin cậy ngày càng tăng, khiến **Smart contract** hay **hợp đồng thông minh** trở thành công nghệ quan trọng để giải quyết các vấn đề của hợp đồng truyền thống, vốn thường mất nhiều thời gian và cần nhiều trung gian. Hợp đồng thông minh này là một chương trình máy tính hoạt động tự động trên Blockchain, thực hiện theo các điều kiện đã được lập trình rõ ràng.

### Smart contract là gì thực sự?

**Hợp đồng thông minh** là một đoạn mã script có khả năng thực thi các điều khoản hợp đồng giữa hai bên trở lên mà không cần trung gian. Khi các điều kiện đã đặt ra hoàn tất, giao dịch sẽ được thực hiện ngay lập tức và ghi lại trên Blockchain không thể thay đổi được.

Điểm quan trọng của **Smart contract** là không có ngôn ngữ pháp lý hay tài liệu như hợp đồng thật, mà chỉ là mã máy tính hoạt động khi đúng các điều kiện đó. Điều này giúp tạo ra sự tin tưởng giữa nhiều người không quen biết nhau, vì mọi người đều tin vào mã code đã được viết từ ban đầu.

### Lịch sử hình thành hợp đồng thông minh

Mặc dù Smart contract nhận được sự chú ý khi Ethereum ra mắt vào năm 2014, nhưng ý tưởng về hợp đồng thông minh đã xuất hiện từ năm 1994 bởi kỹ sư máy tính người Mỹ Nick Szabo, người nhận thấy các vấn đề phức tạp trong việc lưu trữ và kiểm tra dữ liệu, nên đã đề xuất ý tưởng này.

Tiến trình phát triển của Blockchain cũng trải qua nhiều giai đoạn, bắt đầu từ Blockchain 1.0 vào năm 2008 với nền tảng của Bitcoin – tài chính kỹ thuật số, đến Blockchain 2.0 vào năm 2014 với việc ứng dụng Smart contract, dẫn đến sự ra đời của Ethereum. Hiện nay, chúng ta có Blockchain 3.0 với Dapp (Decentralized application), tích hợp ý tưởng Smart contract, có khả năng sáng tạo nhiều hơn như trò chơi, nghệ thuật NFT, và ứng dụng trong doanh nghiệp thực tế.

### Hợp đồng thông minh hoạt động như thế nào? 6 bước

Hợp đồng thông minh hoạt động theo quy trình rõ ràng gồm các bước sau:

**1. Các bên chủ nợ đồng ý các điều khoản**: Bắt đầu bằng việc các bên liên quan đồng ý các điều kiện của giao dịch. Họ phải lập kế hoạch để xác định cách Smart contract hoạt động, điều kiện nào cần tuân thủ và khi nào hệ thống sẽ tự động thực hiện.

**2. Viết mã hợp đồng thông minh**: Người liên quan có thể tự viết mã hoặc hợp tác với nhà phát triển, lập trình viên. Các điều khoản của thỏa thuận sẽ được chuyển đổi thành ngôn ngữ lập trình, xác định quy tắc và kết quả. Việc viết mã an toàn trong bước này rất quan trọng, vì mã không tốt có thể gây ra rủi ro về bảo mật.

**3. Triển khai hợp đồng trên Blockchain**: Khi mã đã sẵn sàng, bước tiếp theo là gửi hợp đồng thông minh lên Blockchain, giống như gửi giao dịch crypto thông thường. Mã của hợp đồng sẽ được tích hợp vào phần dữ liệu của giao dịch. Khi giao dịch được xác nhận và phát tán trên Blockchain, sẽ không thể thu hồi hoặc thay đổi nữa.

**4. Hệ thống chờ kích hoạt điều kiện**: Smart contract sẽ kiểm tra Blockchain hoặc các nguồn dữ liệu đáng tin cậy để theo dõi các điều kiện hoặc sự kiện kích hoạt. Các trigger này có thể là ngày tháng, thanh toán hoặc các sự kiện khác có thể kiểm tra kỹ thuật số.

**5. Hợp đồng tự động thực thi**: Khi các điều kiện kích hoạt đúng, hợp đồng thông minh sẽ thực hiện theo chương trình đã định. Có thể là chuyển tiền, đăng ký quyền sở hữu hoặc các hành động khác theo quy định.

**6. Kết quả được ghi lại trên Blockchain**: Bước cuối cùng, kết quả thực thi của hợp đồng sẽ được gửi ngay lập tức lên Blockchain. Mạng lưới Blockchain kiểm tra, ghi nhận thành giao dịch và lưu trữ hợp đồng đã hoàn tất trên Blockchain. Bản ghi này công khai và mọi người có thể kiểm tra bất cứ lúc nào.

### Ví dụ hoạt động của hợp đồng thông minh trong đời sống thực

Hãy tưởng tượng về máy bán hàng tự động. Khi bạn chọn sản phẩm, bỏ tiền theo yêu cầu, máy sẽ kiểm tra số tiền và phát ra sản phẩm. Hợp đồng thông minh cũng hoạt động tương tự như vậy.

Ví dụ, hai học sinh thi đua đạp xe, người thứ nhất đặt cược 10 đô la với người thứ hai rằng sẽ thắng. Sử dụng hợp đồng thông minh để ghi nhận thỏa thuận, khi kết quả cuộc thi được công bố, hệ thống sẽ chuyển tiền cho người thắng ngay lập tức, không cần chờ người thua trả tiền hoặc lo lắng về gian lận.

### Những lợi ích của hợp đồng thông minh cần biết

**Tự động và đáng tin cậy**: Smart contract luôn thực thi đúng theo mã đã viết, không cần người thực hiện hoặc chuyển tiền thay. Các điều kiện sẽ được thực hiện chính xác. Nếu hoạt động không đúng với điều kiện trên Blockchain, hệ thống sẽ từ chối thực hiện.

**Dữ liệu công khai và có thể kiểm tra**: Vì Blockchain là nền tảng công cộng, hợp đồng thông minh có thể được kiểm tra và xem xét bởi bất kỳ ai. Nếu có địa chỉ ví của các bên hợp đồng, bạn có thể kiểm tra toàn bộ giao dịch một cách minh bạch.

**Riêng tư và an toàn**: Mặc dù Blockchain là công cộng, dữ liệu cá nhân của bạn có thể được giữ bí mật, vì hệ thống chỉ xác định bằng tên ví (address), không liên kết với danh tính thực. Điều này giúp bạn yên tâm không bị kiểm tra danh tính thật.

**Có thể xem hoạt động từ đầu**: Hợp đồng thông minh là dạng công khai, mọi người đều có thể thấy cách hoạt động của nó từ ban đầu, giúp minh bạch và đáng tin cậy.

### Những điểm cần biết về hạn chế

**Không có trung gian quản lý**: Một mặt của việc không có trung gian là hợp đồng thông minh không thể sửa đổi các vấn đề cần quyết định của con người. Nếu hệ thống có lỗi, không ai có thể giúp sửa chữa vì đó là Blockchain, không ai có thể chỉnh sửa mã.

**Chưa có quy định pháp luật rõ ràng**: Hệ thống pháp luật hiện tại chưa có quy định rõ về hợp đồng thông minh. Nếu xảy ra vấn đề, bạn có thể không nhận được sự trợ giúp pháp lý, dù bị lừa đảo hay gặp lỗi, vì hệ thống này mang tính vô chính phủ.

**Phải tin tưởng nhà phát triển**: Tất cả hoạt động dựa vào mã code đã viết. Do đó, bạn phải tin tưởng rằng nhà phát triển đã viết mã không có lỗi. Nếu mã có lỗ hổng từ ban đầu, có thể không thể sửa chữa được.

### Ứng dụng của hợp đồng thông minh hiện nay

**Stablecoin (Tiền ổn định)**: Các đồng này được thiết kế có giá trị cố định, không biến động, như Dai, USDC và Tether trên Ethereum. Tiền ổn định có thể dùng để chuyển tiền toàn cầu qua internet, gửi cho vay trên nền tảng, hoặc trao đổi giữa các đồng khác, được bảo vệ bằng công nghệ mã hóa.

**NFT (Token không thể thay thế)**: Các token này thể hiện quyền sở hữu các sản phẩm không thể thay thế bằng nhau, như nghệ thuật, bất động sản, nhạc, hình ảnh, tài liệu và các sản phẩm kỹ thuật số khác. Ví dụ, nền tảng Foundation để trưng bày và bán tác phẩm nghệ thuật, The X là giày NFT dùng trong Metaverse Decentraland, có các mặt hàng khác nhau, và ENS (Ethereum Name Service) để đặt tên ví.

**Sàn giao dịch phi tập trung (DEXs)**: Là thị trường trao đổi các đồng Ethereum hoặc các đồng khác, sử dụng Smart contract thay vì trung gian. DEX cho phép người mua và người bán tự kết nối trực tiếp, ví dụ như Uniswap, Kyber, dYdX và 1nch.

**Thỏa thuận và bỏ phiếu**: Smart contract có thể dùng để tạo hợp đồng, thỏa thuận hoặc bỏ phiếu giữa các tổ chức. Open Law Forms giúp dễ dàng tạo và thực hiện các thỏa thuận pháp lý, người dùng chỉ cần điền mẫu theo thỏa thuận, dữ liệu sẽ được lưu trữ an toàn trên Blockchain.

**Bảo hiểm tự động**: Smart contract giúp tự động hóa việc bồi thường và thanh toán bảo hiểm, có thể lập trình để trả tiền ngay khi xảy ra các sự kiện kiểm tra được, như thiên tai hoặc tai nạn ô tô.

### Tương lai của hợp đồng thông minh

Từ lịch sử đến nay, hợp đồng thông minh đã được phát triển và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ tài chính, lưu trữ dữ liệu đến các ngành công nghiệp khác. Tầm quan trọng của hợp đồng thông minh là khả năng giảm độ phức tạp, giảm chi phí, đồng thời nâng cao tính minh bạch và an toàn của toàn bộ giao dịch.

Trong tương lai, hợp đồng thông minh dự kiến sẽ tiếp tục phát triển và trở thành phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh, giao dịch cá nhân và quản lý dữ liệu trong thế giới kỹ thuật số. Việc loại bỏ trung gian giúp các giao dịch nhanh hơn, hiệu quả hơn. Tiềm năng của hợp đồng thông minh trong việc cải thiện các ngành công nghiệp và thay đổi cách thức kinh doanh của con người là điều sẽ theo dõi trong những năm tới.