Bất bình đẳng toàn cầu: Những quốc gia nào đối mặt với sự sụp đổ kinh tế lớn nhất vào năm 2025?

Khi nói đến việc hiểu thực tế kinh tế của hành tinh, một chỉ số nổi bật lên rõ ràng: quốc gia nghèo nhất thế giới là quốc gia nào? Câu hỏi này vượt ra ngoài sự tò mò đơn thuần — nó phản ánh các chu kỳ bất bình đẳng, xung đột cấu trúc và các chính sách biến xã hội (hoặc phá hủy) thành toàn bộ các cộng đồng. Dữ liệu năm 2025 cho thấy một bức tranh đáng lo ngại tập trung chủ yếu ở Châu Phi Hạ Sahara và các khu vực bị chiến tranh kéo dài tàn phá.

Chỉ số phản ánh thực tế: GDP bình quân đầu người điều chỉnh theo sức mua

Các tổ chức quốc tế như IMF và Ngân hàng Thế giới sử dụng một phương pháp cụ thể để xác định quốc gia nghèo nhất thế giới: đó là GDP bình quân đầu người (PPC). Nhưng điều này thực sự có ý nghĩa gì?

Chỉ số này tính tổng sản lượng hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia chia cho dân số của nó, có điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt địa phương. Nói cách khác, nó cho thấy mỗi người “sản xuất” ra bao nhiêu về mặt kinh tế, dựa trên khả năng mua sắm thực tế của tiền trong thị trường địa phương.

Tại sao lại tin tưởng vào chỉ số này? Đơn giản: mặc dù không hoàn toàn phản ánh chính xác bất bình đẳng xã hội hoặc chất lượng dịch vụ công cộng, GDP bình quân đầu người vẫn là công cụ đáng tin cậy nhất hiện có. Không có nó, sẽ không thể so sánh đúng đắn một nền kinh tế châu Phi có đồng tiền mất giá và một nền kinh tế khác có đồng tiền mạnh.

Mười quốc gia có thu nhập bình quân đầu người thấp nhất thế giới

Những con số mới nhất vẽ ra một bức tranh về các nền kinh tế cực kỳ yếu ớt:

Sudan Hạ Sahara đứng đầu với khoảng US$ 960 bình quân đầu người — một con số phản ánh hàng thập kỷ xung đột nội chiến kể từ khi độc lập. Mặc dù có trữ lượng dầu mỏ đáng kể, bất ổn chính trị ngăn cản dòng chảy của sự giàu có đến với người dân.

Burundi theo sau với khoảng US$ 1.010, bị mắc kẹt trong nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp với năng suất thấp và hàng thập kỷ bất ổn chính trị khiến quốc gia này nằm trong nhóm có Chỉ số Phát triển Con người thấp nhất.

Cộng hòa Trung Phi đứng thứ ba với US$ 1.310 bình quân đầu người. Ngược lại, quốc gia này có nguồn tài nguyên khoáng sản đáng kể, nhưng xung đột nội bộ liên tục, di cư hàng loạt và sụp đổ dịch vụ công cộng đã triệt tiêu mọi tiềm năng kinh tế.

Tiếp theo là Malawi (US$ 1.760), cực kỳ dễ bị hạn hán và biến đổi khí hậu; Mozambique (US$ 1.790), với tiềm năng khoáng sản và năng lượng bị lãng phí; Somalia (US$ 1.900), nổi lên sau hàng thập kỷ nội chiến; Cộng hòa Dân chủ Congo (US$ 1.910), nơi các trữ lượng khoáng sản rộng lớn tồn tại song song với tham nhũng hệ thống; Liberia (US$ 2.000), vẫn còn di sản của các cuộc nội chiến; Yemen (US$ 2.020), duy nhất ngoài châu Phi và đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất toàn cầu; và Madagascar (US$ 2.060), với tiềm năng nông nghiệp và du lịch chưa được khai thác.

Phía sau các con số: Các yếu tố duy trì đói nghèo

Quốc gia nghèo nhất thế giới không phải là do tình cờ về địa lý. Phía sau mỗi con số kinh tế là một mô hình các thách thức cấu trúc lặp đi lặp lại:

Xung đột vũ trang và bất ổn chính trị đóng vai trò trung tâm. Nội chiến, đảo chính và bạo lực liên tục không chỉ làm mất đi các khoản đầu tư — chúng còn phá hủy hạ tầng cơ bản mà bất kỳ nền kinh tế nào cũng cần để hoạt động. Thể chế yếu kém có nghĩa là ngay cả tài nguyên thiên nhiên phong phú cũng không thể tạo ra thịnh vượng.

Sự phụ thuộc vào các nền kinh tế ít đa dạng cũng là đặc điểm của các quốc gia này. Khi một quốc gia sống dựa vào nông nghiệp tự cung tự cấp hoặc xuất khẩu các hàng hóa sơ cấp, nó cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài — hạn hán, giảm giá quốc tế hoặc biến đổi khí hậu có thể gây thảm họa.

Đầu tư vào vốn con người thiếu hụt duy trì vòng luẩn quẩn. Tiếp cận hạn chế giáo dục, y tế và vệ sinh làm giảm năng suất của dân số một cách rõ rệt. Một dân số ít học và ít khỏe mạnh không thể tạo ra đổi mới hoặc giá trị gia tăng.

Dân số tăng trưởng mất kiểm soát càng làm trầm trọng thêm sự sụp đổ. Khi dân số tăng nhanh hơn nền kinh tế, GDP bình quân đầu người không chỉ dừng lại — mà còn có thể giảm thực sự, ngay cả khi tổng GDP tăng. Giống như chia một chiếc bánh ngày càng nhỏ hơn cho nhiều người hơn.

Những yếu tố này không hoạt động riêng lẻ. Chúng bổ sung lẫn nhau, tạo thành các chu kỳ nghèo đói cấu trúc kéo dài nhiều thế hệ để phá vỡ.

Hiểu rõ các bối cảnh đặc thù: Từ trữ lượng dầu mỏ đến bất ổn nhân đạo

Sudan Hạ Sahara thể hiện lời nguyền của tài nguyên. Có dầu mỏ, nhưng xung đột nội bộ từ năm 2011 khiến dân chúng vẫn nghèo khổ trong khi các tầng lớp thượng lưu tranh giành quyền kiểm soát các trữ lượng có thể làm giàu tất cả.

Burundi là ví dụ về thất bại của thể chế nhà nước. Nền kinh tế nông nghiệp của họ ít cơ hội thăng tiến xã hội hoặc tích lũy vốn, giữ chân dân chúng trong đói nghèo di truyền.

Cộng hòa Trung Phi là ví dụ điển hình về việc khoáng sản không đủ để đảm bảo. Vàng, kim cương và các khoáng sản khác tồn tại, nhưng bạo lực liên tục và thiếu pháp quyền khiến các tài nguyên này trở thành lời nguyền hơn là phước lành.

Malawi đối mặt với tính dễ bị tổn thương khí hậu nghiêm trọng. Phụ thuộc vào nông nghiệp, thường xuyên chịu hạn hán làm tàn phá mùa màng và tạo ra các chu kỳ đói nghèo.

Mozambique kết hợp tài nguyên thiên nhiên với quản trị yếu kém. Khí tự nhiên và khoáng sản có số lượng lớn, nhưng xung đột khu vực và tham nhũng đảm bảo lợi ích không đến được với người dân thường.

Somalia đã trải qua sự sụp đổ hoàn toàn của nhà nước. Hai thập kỷ nội chiến tạo ra khoảng trống thể chế, nơi kinh tế phi chính thức chiếm ưu thế và không có các đảm bảo an ninh lương thực cơ bản.

Cộng hòa Dân chủ Congo, mặc dù có diện tích lớn và trữ lượng khoáng sản khổng lồ, nhưng tất cả tiềm năng này bị triệt tiêu bởi xung đột vũ trang liên tục và tham nhũng hệ thống hút sạch nguồn lực của nhà nước.

Liberia mang theo những vết sẹo sâu sắc. Các cuộc nội chiến đã phá hủy hạ tầng và làm kinh tế phân mảnh, gần như không có công nghiệp hóa.

Yemen thể hiện một loại sụp đổ khác — không về mặt địa lý, mà về chính trị và nhân đạo. Nội chiến bắt đầu từ năm 2014 biến đất nước thành một cảnh báo khủng hoảng nhân đạo khủng khiếp, với đói nghèo, bệnh tật và tử vong hàng loạt.

Madagascar, mặc dù có vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng du lịch thực sự, nhưng mắc kẹt trong bất ổn chính trị chu kỳ khiến các nhà đầu tư ngần ngại và giữ chân dân chúng trong nghèo đói nông thôn.

Chương trình xếp hạng tiết lộ gì về bất bình đẳng toàn cầu

Việc xác định quốc gia nghèo nhất thế giới không chỉ là một bài tập học thuật trống rỗng. Những dữ liệu này phơi bày các thực tế về bất bình đẳng cấu trúc định hình các hành trình của hàng tỷ người. Chúng cho thấy cách thể chế yếu kém, xung đột kéo dài và thiếu đa dạng hóa kinh tế tạo ra các bẫy nghèo đói gần như không thể thoát ra nếu không có sự can thiệp ngoại lực đáng kể.

Hiểu rõ về địa lý của đói nghèo cực độ này là điều cần thiết cho bất kỳ ai muốn hiểu các động thái kinh tế toàn cầu, nhận diện các rủi ro địa chính trị hoặc đơn giản là nhận thức về thực tế của một thế giới sâu sắc bất bình đẳng. Các con số, dù có thể khốc liệt đến đâu, vẫn kể những câu chuyện về hàng triệu người sống với chưa đầy hai đô la mỗi ngày.