Nhìn nhận cơ hội đầu tư từ ý nghĩa của thị trường gấu: Làm thế nào để biến rủi ro thành cơ hội trong thời kỳ giảm giá

Trong chu kỳ vĩnh cửu của thị trường vốn, không ai có thể thoát khỏi thử thách của thị trường gấu. Nhưng nhà đầu tư thực sự không phải là tránh xa thị trường gấu, mà là hiểu ý nghĩa của thị trường gấu, nắm bắt quy luật của nó, tìm kiếm cơ hội khi người khác hoảng loạn.

Thị trường gấu là gì? Hiểu nhanh ý nghĩa thực sự trong 1 phút

Thị trường gấu (Bear Market) đơn giản là: khi giá tài sản giảm hơn 20% từ đỉnh cao, thì đã bước vào trạng thái thị trường gấu.

Điều này không chỉ xảy ra với cổ phiếu. Thị trường gấu có thể xảy ra với bất kỳ loại tài sản nào — cổ phiếu, trái phiếu, tiền điện tử, bất động sản, hàng hóa lớn — đều có thể trải qua cú sụt giảm hệ thống này.

Ngược lại, khi giá tài sản tăng hơn 20% từ đáy, gọi là thị trường bò (Bull Market).

Cần chú ý đặc biệt rằng, thị trường gấu và “điều chỉnh thị trường” không phải là cùng một thứ. Điều chỉnh thị trường chỉ là sự giảm giá ngắn hạn từ đỉnh 10%~20%, xảy ra thường xuyên, thời gian rất ngắn. Trong khi đó, thị trường gấu là phản ứng suy thoái dài hạn, có tính hệ thống, ảnh hưởng sâu rộng đến tâm lý và phân bổ vốn của nhà đầu tư.

Những dấu hiệu dự báo trước khi thị trường gấu đến?

1. Giảm hơn 20% giá cổ phiếu là dấu hiệu bước vào thị trường gấu

Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) định nghĩa rõ ràng: khi đa số các chỉ số chứng khoán giảm 20% hoặc hơn trong ít nhất hai tháng, thị trường chính thức bước vào thị trường gấu.

2. Chu kỳ thị trường gấu trung bình là 367 ngày, nhưng có thể ngắn chỉ 1 tháng, dài đến vài năm

Dựa trên dữ liệu lịch sử của chỉ số S&P 500, trong 140 năm qua, có 19 lần thị trường gấu, trung bình chỉ số giảm 37.3%, thời gian trung bình khoảng 289 ngày. Tuy nhiên cũng có ngoại lệ — năm 2020, thị trường gấu do dịch bệnh chỉ kéo dài 1 tháng, và để phục hồi về đỉnh cũ cần vài năm.

3. Suy thoái kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt thường đi kèm

Thị trường gấu thường đi kèm với suy thoái kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp cao, giảm phát. Lúc này, ngân hàng trung ương thường kích hoạt chính sách nới lỏng định lượng (QE) để cứu thị trường, nhưng cần chú ý rằng, đợt tăng giá trước khi chính thức QE thường chỉ là sự phục hồi tạm thời của thị trường gấu, chưa thoát khỏi gấu thực sự.

4. Bong bóng tài sản tích tụ là nơi bắt nguồn của thị trường gấu

Biến động giá hàng hóa thường vượt xa giá trị thực của chúng, phần lớn các đợt thị trường gấu bắt nguồn từ bong bóng quá mức. Khi thị trường tràn ngập các cơn sốt đầu tư phi lý, ngân hàng trung ương thắt chặt tiền tệ để kiểm soát lạm phát, thị trường gấu sẽ xuất hiện.

Điều gì thúc đẩy sự xuất hiện của thị trường gấu?

Sự sụp đổ niềm tin thị trường

Khi triển vọng kinh tế ảm đạm, người tiêu dùng bắt đầu tích trữ tiền mặt giảm chi tiêu, doanh nghiệp đối mặt với doanh thu giảm, cắt giảm tuyển dụng và đầu tư, nhà đầu tư bắt đầu bán tháo tài sản. Ba lực lượng này cùng lúc tác động khiến giá cổ phiếu giảm mạnh trong ngắn hạn.

Hiệu ứng giẫm đạp khi bong bóng vỡ

Khi giá tài sản tăng cao đến mức không ai muốn mua nữa, bắt đầu đảo chiều giảm. Lúc này sẽ xảy ra hiệu ứng giẫm đạp, tốc độ giảm giá tăng nhanh, niềm tin thị trường sụp đổ.

Rủi ro tài chính và tác động địa chính trị

Các sự kiện lớn như sụp đổ tổ chức tài chính, khủng hoảng nợ chủ quyền, xung đột chiến tranh đều có thể kích hoạt hoảng loạn thị trường. Chiến tranh Nga-Ukraina đẩy giá năng lượng tăng cao, làm gia tăng bất ổn kinh tế; chiến tranh thương mại Mỹ-Trung làm tổn hại chuỗi cung ứng và lợi nhuận doanh nghiệp.

Chính sách tiền tệ chuyển hướng

Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất, thu hẹp bảng cân đối kế toán trực tiếp làm giảm thanh khoản, chi tiêu của doanh nghiệp và người tiêu dùng bị hạn chế, thị trường chứng khoán cũng bị áp lực.

Tác động từ các cú sốc bên ngoài

Thiên tai, dịch bệnh hoặc khủng hoảng năng lượng đều có thể gây giảm mạnh thị trường toàn cầu. Dịch COVID-19 từng gây hoảng loạn toàn cầu vào năm 2020.

6 bài học từ các đợt thị trường gấu trong lịch sử Mỹ

2022: Tác động kép của tăng lãi suất + chiến tranh + phong tỏa dịch bệnh

Sau dịch, ngân hàng trung ương đẩy mạnh QE gây lạm phát tăng vọt, đúng lúc chiến tranh Nga-Ukraina đẩy giá lương thực và dầu mỏ lên cao, Fed tăng lãi suất mạnh và thu hẹp bảng cân đối, các cổ phiếu công nghệ và các mã tăng trước đó giảm mạnh nhất.

2020: Thị trường gấu ngắn nhất trong lịch sử

Dịch COVID-19 bắt đầu từ ngày 12 tháng 2, chỉ số Dow Jones giảm từ 29568 xuống còn 18213 vào ngày 23 tháng 3 (giảm 38%), nhưng các ngân hàng trung ương toàn cầu rút kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng 2008 nhanh chóng thực hiện QE, đến ngày 26 tháng 3, chỉ số phục hồi 20% thoát khỏi thị trường gấu, rồi bước vào đợt tăng trưởng siêu dài 2 năm.

2008: Sự sụp đổ hệ thống của khủng hoảng tài chính

Tháng 10 năm 2007, Dow Jones đạt đỉnh 14164, đến tháng 3 năm 2009 giảm còn 6544 (giảm 53.4%). Khủng hoảng subprime bắt nguồn từ việc lãi suất thấp kích thích thị trường nhà đất, ngân hàng gói các khoản vay rủi ro cao thành các sản phẩm tài chính rồi bán đi, giá nhà tăng quá mức rồi lãi suất tăng gây sụp đổ dây chuyền. Đến năm 2013, Dow Jones mới phục hồi về đỉnh năm 2007, mất gần 6 năm.

2000: Hậu quả của bong bóng internet

Thập niên 1990, các công ty công nghệ cao lần lượt niêm yết, phần lớn là cổ phiếu ý tưởng không có lợi nhuận thực, định giá bong bóng nghiêm trọng. Khi dòng vốn rút ra bắt đầu, thị trường sụp đổ, kết thúc đợt dài nhất của thị trường bò trong lịch sử Mỹ, rồi dẫn đến suy thoái 2001, và sau đó là vụ khủng bố 9/11 làm thị trường càng thêm tồi tệ.

1987: Thứ hai đen tối của thị trường

Ngày 19 tháng 10, Dow Jones giảm 22.62%. Fed tăng lãi suất, căng thẳng Trung Đông, cộng thêm tự động hóa bán tháo theo chương trình (quản lý rủi ro tự động), gây ra hiệu ứng dây chuyền bán tháo. Chính phủ kịp thời hạ lãi suất, đưa ra các biện pháp ngắt mạch, thị trường phục hồi trong 1 năm 4 tháng, tốt hơn nhiều so với cuộc Đại Suy thoái 1929 kéo dài 10 năm.

1973-1974: Khủng hoảng dầu mỏ và lạm phát đình trệ

Chiến tranh Trung Đông khiến OPEC cấm vận dầu mỏ các nước phương Tây, giá dầu tăng từ 3 USD lên 12 USD trong nửa năm (tăng 300%), làm tăng áp lực lạm phát của Mỹ lên 8%. Sau đó, hiện tượng đình trệ xảy ra — năm 1974, GDP giảm 4.7%, lạm phát đạt 12.3%, S&P 500 giảm 48%, Dow Jones mất hơn một nửa, thị trường gấu kéo dài 21 tháng, phục hồi rất chậm.

Ba phương pháp đầu tư trong thị trường gấu

Phương pháp 1: Phòng thủ hơn tấn công

Giữ đủ tiền mặt để đối phó biến động, giảm tỷ lệ đòn bẩy. Tránh xa các mã có P/E cao, bong bóng giá, vì trong thị trường bò chúng tăng mạnh, còn trong gấu thì giảm mạnh hơn.

Phương pháp 2: Tìm kiếm tài sản trú ẩn và cổ phiếu chất lượng bị bán quá mức

Ngoài giữ tiền mặt, có thể chú ý các mã chống chịu chu kỳ như y tế. Đối với cổ phiếu tốt giảm sâu, dựa trên vùng P/E lịch sử, có thể mua từng phần ở các vùng thấp hơn. Quan trọng là các cổ phiếu này phải có lợi thế cạnh tranh bền vững ít nhất 3 năm, nếu không khi thị trường hồi phục, có thể cũng không trở lại đỉnh cũ.

Với nhà đầu tư không thể đánh giá được sức cạnh tranh của từng mã, ETF toàn thị trường là lựa chọn an toàn hơn.

Phương pháp 3: Sử dụng công cụ bán khống để tìm cơ hội ngược chiều

Thị trường gấu có xác suất giảm cao, khả năng thắng khi bán khống cũng tăng. CFD (Hợp đồng chênh lệch) là công cụ phái sinh mới, dựa trên chênh lệch giá, bao gồm các chỉ số toàn cầu, ngoại hối, hợp đồng tương lai, cổ phiếu, kim loại, không cần sở hữu vật chất. Nhiều nền tảng cung cấp tài khoản mô phỏng để nhà giao dịch luyện tập, chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi thị trường gấu thực sự đến.

Cảnh báo các bẫy phục hồi trong thị trường gấu

Phục hồi trong thị trường gấu (còn gọi là bẫy thị trường gấu) là các đợt tăng ngắn hạn trong xu hướng giảm của thị trường gấu, thường tăng hơn 5% là có thể xác định.

Nhiều nhà đầu tư nhầm tưởng đây là bắt đầu của thị trường bò, nhưng trừ khi giá cổ phiếu tăng liên tục vài ngày hoặc vài tháng, hoặc tăng hơn 20% để thoát khỏi thị trường gấu, còn không thì chỉ là sự phục hồi tạm thời.

Làm thế nào để phân biệt phục hồi thật sự hay chỉ là chuyển biến?

Chú ý các chỉ số kỹ thuật sau:

1. 90% cổ phiếu giao dịch trên đường trung bình 10 ngày
2. Cổ phiếu tăng hơn 50% so với thị trường
3. Hơn 55% cổ phiếu lập đỉnh mới trong 20 ngày

Khi các chỉ số này đồng thời xuất hiện, mới có thể xác nhận thị trường thực sự bước vào xu hướng tăng.

Lời nhắc cuối cùng

Thị trường gấu không phải là tận cùng, quan trọng là nhận diện đúng thời điểm bắt đầu và sử dụng các công cụ tài chính hợp lý để tìm kiếm cơ hội đầu tư. Trong khi bảo vệ tài sản, việc cân bằng giữa mua và bán đều có thể mang lại lợi nhuận.

Với nhà đầu tư thận trọng, thử thách lớn nhất của thị trường gấu chính là kiên nhẫn và kỷ luật — thực hiện nghiêm ngặt các nguyên tắc cắt lỗ và chốt lời, để khi thị trường bò đến, vẫn giữ được vốn. Hãy nhớ: Thị trường luôn vận hành theo chu kỳ, sau thị trường gấu chắc chắn sẽ là thị trường bò.