Phân tích toàn diện về cổ tức của công ty niêm yết: Lựa chọn giữa cổ tức cổ phiếu và cổ tức tiền mặt

Bản chất của cổ tức: Tại sao công ty phải thưởng cho cổ đông?

Khi công ty niêm yết đạt lợi nhuận thuận lợi, trả hết nợ và bù đắp các khoản lỗ trong các năm trước, phần lợi nhuận còn lại thường sẽ được phân phối cho nhà đầu tư. Quá trình này gọi là cổ tức hoặc chi trả cổ tức, là một trong những cách quan trọng để cổ đông nhận được lợi nhuận từ khoản đầu tư. Các cổ đông khác nhau dựa trên tỷ lệ sở hữu hoặc quy định trong điều lệ công ty sẽ nhận được các khoản cổ tức khác nhau.

Tuy nhiên, cổ tức không chỉ có một hình thức duy nhất. Công ty có thể chọn phát hành tiền mặt trực tiếp hoặc phát hành cổ phiếu mới cho cổ đông. Hai phương thức này đều có ưu và nhược điểm, nhà đầu tư cần hiểu rõ cơ chế của chúng để đánh giá tốt hơn lợi nhuận từ khoản đầu tư.

Sự khác biệt cốt lõi giữa hai phương thức cổ tức

Cổ tức tiền mặt: lợi nhuận tức thì

Cổ tức tiền mặt là việc công ty chuyển lợi nhuận dưới dạng tiền mặt trực tiếp vào tài khoản của cổ đông, còn gọi là chi trả cổ tức hoặc cổ tức tiền mặt. Phương thức này yêu cầu công ty có đủ dự trữ tiền mặt, và không làm thay đổi tổng số cổ phần, do đó không gây pha loãng quyền lợi của cổ đông.

Từ góc độ nhà đầu tư, tiền mặt nhận được có nghĩa là có thể tự do lựa chọn các cơ hội đầu tư mới. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hầu hết các khu vực đều đánh thuế thu nhập đối với cổ tức tiền mặt, mức thuế thường liên quan đến thời gian giữ cổ phần.

Đối với công ty, việc chi trả cổ tức tiền mặt sẽ trực tiếp giảm lượng dòng tiền khả dụng, có thể hạn chế khả năng đầu tư các dự án mới hoặc mở rộng kinh doanh. Do đó, ngưỡng để chi trả cổ tức tiền mặt tương đối cao.

Cổ tức cổ phiếu: công cụ tăng trưởng dài hạn

Cổ tức cổ phiếu (còn gọi là thưởng cổ phiếu) là việc công ty phát hành cổ phiếu mới miễn phí cho cổ đông, các cổ phiếu này sẽ được chuyển trực tiếp vào tài khoản giao dịch của nhà đầu tư. Sau khi phát hành cổ tức cổ phiếu, số lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư nắm giữ sẽ tăng lên, nhưng tổng giá trị thị trường của công ty vẫn giữ nguyên.

Ưu điểm của cổ tức cổ phiếu là ngưỡng thấp hơn — chỉ cần đáp ứng điều kiện phân phối, ngay cả khi không đủ tiền mặt trong tài khoản cũng có thể thực hiện. Đối với các doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng, phương thức này giúp giữ lại vốn để mở rộng kinh doanh.

Tuy nhiên, cổ tức cổ phiếu có một đặc điểm quan trọng: nó sẽ làm tăng tổng số cổ phần của công ty, điều này có thể dẫn đến việc làm loãng lợi nhuận trên mỗi cổ phần, tỷ lệ quyền lợi của cổ đông về mặt danh nghĩa sẽ bị giảm đi.

Cơ chế tính toán và vận hành thực tế của cổ tức cổ phiếu

Phương pháp tính toán chi tiết

Giả sử nhà đầu tư nắm giữ 1000 cổ của một công ty, công ty quyết định áp dụng các phương án phân phối khác nhau:

Mô hình cổ tức cổ phiếu thuần túy:

• Công ty quyết định thưởng 1 cổ phiếu cho mỗi 10 cổ
• Tính toán: (1000÷10)×1 = 100 cổ phiếu thưởng
• Kết quả: số cổ trong tài khoản tăng lên 1000 + 100 = 1100 cổ

Mô hình cổ tức tiền mặt thuần túy:

• Công ty quyết định chi trả 2 đồng tiền mặt trên mỗi cổ
• Tính toán: 1000×2 = 2000 đồng cổ tức tiền mặt
• Trừ thuế (ví dụ 5%): 2000×(1-0.05) = 1900 đồng thực nhận

Mô hình phân phối hỗn hợp:

• Thưởng 1 cổ cho mỗi 10 cổ + chi tiền mặt 1.5 đồng trên mỗi cổ
• Kết quả cuối cùng: 100 cổ mới + 1500 đồng tiền mặt

Sử dụng máy tính cổ tức cổ phiếu có thể nhanh chóng dự đoán kết quả phân phối dưới các quy mô sở hữu khác nhau, giúp nhà đầu tư đánh giá lợi nhuận sớm hơn.

Lịch phát hành

Các công ty niêm yết thường thực hiện chia cổ tức sau khi công bố báo cáo tài chính. Ở Đài Loan, cổ tức hàng năm là phổ biến, còn ở Mỹ, đa phần áp dụng chế độ chia cổ tức theo quý. Quy trình chia cổ tức đầy đủ gồm:

1. Ngày công bố: công ty công bố phương án chia cổ tức
2. Ngày đăng ký cổ đông: hạn cuối, cổ đông sở hữu cổ phiếu trước ngày này sẽ có quyền nhận cổ tức
3. Ngày không hưởng quyền (ngày trừ quyền): thường là ngày giao dịch sau ngày đăng ký, cổ phiếu mua mới trong ngày này sẽ không được hưởng cổ tức kỳ này
4. Ngày chi trả: ngày chính thức phát cổ tức

Nguyên lý toán học của ngày không hưởng quyền và ngày không hưởng cổ tức

Sau khi phát cổ tức, giá cổ phiếu sẽ điều chỉnh kỹ thuật, phản ứng bình thường của thị trường.

Tính giá không hưởng cổ tức

Khi công ty phát cổ tức tiền mặt, tài sản ròng của công ty giảm, giá trị ròng trên mỗi cổ phiếu cũng giảm theo:

Giá không hưởng cổ tức = Giá đóng cửa ngày đăng ký - cổ tức tiền mặt trên mỗi cổ

Ví dụ: Giá đóng cửa ngày đăng ký của A là 66 đồng, cổ tức mỗi cổ 10 đồng, thì giá không hưởng cổ tức ngày hôm sau là 66 - 10 = 56 đồng

Tính giá không hưởng quyền

Việc phát hành cổ tức cổ phiếu làm tăng tổng số cổ phần, dẫn đến việc pha loãng lợi ích trên mỗi cổ phiếu:

Giá không hưởng quyền = Giá đóng cửa ngày đăng ký ÷ (1 + tỷ lệ phát hành cổ phiếu)

Ví dụ: Giá đóng cửa ngày đăng ký của A là 66 đồng, thưởng 1 cổ cho mỗi 10 cổ, tỷ lệ phát hành cổ phiếu là 0.1, thì giá không hưởng quyền ngày hôm sau là 66 ÷ (1+0.1) = 60 đồng

Trong trường hợp hỗn hợp, giá không hưởng quyền và cổ tức

Giá không hưởng quyền = Giá đóng cửa ngày đăng ký - cổ tức tiền mặt trên mỗi cổ ÷ (1 + tỷ lệ phát hành cổ phiếu)

Ví dụ: Công ty A chi cổ tức 1 đồng trên mỗi cổ, thưởng cổ phiếu tỷ lệ 0.1, giá đóng cửa ngày đăng ký là 66 đồng, thì giá không hưởng quyền là (66 - 1) ÷ (1.1) = 59.1 đồng

Giá sau khi điều chỉnh quyền mua và quyền bán: sau cổ tức

Sau khi chia cổ tức và cổ phiếu, giá cổ phiếu sẽ giảm để phản ánh giá trị đã phân phối, nhưng xu hướng tiếp theo phụ thuộc vào đánh giá của thị trường về triển vọng công ty:

• Tăng quyền mua / Tăng cổ tức (填權/填息): giá cổ phiếu sau khi điều chỉnh sẽ trở lại mức trước khi chia cổ tức, làm tăng tài sản của nhà đầu tư
• Giảm quyền mua / Giảm cổ tức (貼權/貼息): giá cổ phiếu tiếp tục giảm, thấp hơn mức giá trước khi chia, nhà đầu tư có thể chịu lỗ

Việc công ty phân phối cổ tức về bản chất là một tín hiệu tích cực — cho thấy tình hình kinh doanh tốt. Điều này thường giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, thu hút lực lượng mua vào, đẩy giá cổ phiếu tăng trở lại để hoàn tất quá trình tăng giá.

Cổ tức cổ phiếu so với cổ tức tiền mặt: ưu nhược điểm?

( Ảnh hưởng đối với nhà đầu tư

Hầu hết nhà đầu tư thích chọn cổ tức tiền mặt vì nó cung cấp lợi nhuận tức thì và tính linh hoạt trong tái đầu tư. Vì không phát hành thêm cổ phiếu, cổ tức tiền mặt cũng không làm pha loãng quyền lợi của cổ đông.

Tuy nhiên, xét về lợi nhuận dài hạn, nếu công ty phát triển tốt, lợi nhuận vốn từ tăng giá cổ phiếu thường vượt xa lợi nhuận cổ tức tiền mặt. Cổ tức cổ phiếu dù ban đầu có vẻ không tạo ra giá trị trực tiếp, nhưng nó tạo nền tảng lợi nhuận dài hạn — nhiều cổ phiếu hơn trong thị trường tăng giá có thể sinh ra mức tăng lớn hơn.

) Ảnh hưởng đối với công ty

Cổ tức tiền mặt gây áp lực lên dòng tiền của công ty, đặc biệt là các doanh nghiệp thiếu vốn có thể gặp khó khăn trong hoạt động. Ngược lại, cổ tức cổ phiếu không cần dùng tiền mặt, giúp bảo vệ nguồn vốn của công ty để mở rộng kinh doanh.

Do đó, các công ty ở các giai đoạn phát triển khác nhau sẽ có lựa chọn khác nhau: các doanh nghiệp trưởng thành ổn định thường chọn chi trả cổ tức, còn các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn thường chọn thưởng cổ phiếu.

Các cách tra cứu thông tin cổ tức

Kênh chính thức của doanh nghiệp

Hầu hết các công ty niêm yết đều công bố thông báo cổ tức trên website chính thức, một số còn tổng hợp lịch sử chi trả cổ tức để nhà đầu tư tra cứu.

Dữ liệu công khai của Sở Giao dịch

Ví dụ tại Đài Loan, trên trang web của [Sở Giao dịch Chứng khoán Đài Loan]###https://www.twse.com.tw### có thể tra cứu các dự báo và kết quả tính toán về cổ tức không hưởng quyền và cổ tức không hưởng quyền, bao gồm tất cả các chi tiết phân phối trong những năm gần đây.

Thông qua các công cụ này, nhà đầu tư có thể chính xác nắm bắt chính sách cổ tức và lịch sử chi trả của công ty, từ đó đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn.