Sự thật về việc đồng Đài tệ vượt mốc 30: Là sự tăng giá mang tính cấu trúc hay biến động ngắn hạn? Nhà đầu tư nên đối phó như thế nào

Nhìn vào lịch sử để thấu hiểu hiện tại

Muốn hiểu tại sao đồng Đài Bắc (TWD) gần đây lại tăng mạnh như vậy, trước hết cần xem lại hành trình của nó trong 10 năm qua. Dữ liệu từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 10 năm 2024 cho thấy, tỷ giá hối đoái lịch sử của Đài tệ dao động trong khoảng 27 đến 34元, biên độ khoảng 23%. Biến động này được xem là khá ổn định trong các đồng tiền toàn cầu — so với biên độ 50% của yên Nhật (dao động từ 99 đến 161元), Đài tệ thực sự thể hiện sự ổn định đáng kể.

Vì sao Đài tệ lại có diễn biến như vậy? Nguyên nhân cốt lõi không phải từ Ngân hàng Trung ương Đài Loan, mà chủ yếu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED). Chứng khoán TWD chủ yếu phụ thuộc vào chính sách lãi suất của FED, chứ không phải của Đài Loan. Trong đại dịch 2020, FED đã mở rộng bảng cân đối từ 4.5 nghìn tỷ USD lên 9 nghìn tỷ USD, lãi suất về 0, USD mất giá mạnh, khiến TWD liên tục tăng giá lên mức 1 đổi lấy 27元. Nhưng sau năm 2022, lạm phát tại Mỹ vượt kiểm soát, FED bắt đầu tăng lãi suất mạnh, USD lại tăng giá, tỷ giá TWD cũng điều chỉnh giảm. Đến tháng 9 năm 2024, khi FED kết thúc chu kỳ tăng lãi suất cao và bắt đầu hạ lãi suất, tỷ giá mới trở lại quanh mức 32元.

Trong vòng 10 ngày, TWD tăng 8.74% nhờ đâu?

Chương trình tăng giá của TWD thực sự phá vỡ nhiều kỷ lục. Từ ngày 2 đến 5 tháng 5, chỉ trong hai ngày giao dịch, đồng Đài tệ tăng gần 10%, tăng 5% trong một ngày, lập kỷ lục 40 năm, tỷ giá từ 31元 vọt lên 29.59元, mức tăng mạnh đến mức hiếm thấy. Trước đó, đầu năm đến đầu tháng 4, trước khi Trump công bố chính sách thuế quan, TWD còn đang trong giai đoạn mất giá.

So với các đồng tiền châu Á khác, mức tăng của họ nhẹ nhàng hơn nhiều — đô Singapore tăng 1.41%, yên Nhật tăng 1.5%, won Hàn Quốc tăng 3.8%. Nhưng TWD lại có sự tăng đột biến bất thường, vậy điều gì đã xảy ra đằng sau?

Ba yếu tố cộng hưởng, thắp sáng đà tăng của TWD

Dự đoán chính sách thuế của Trump

Yếu tố thúc đẩy rõ ràng nhất là việc Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố hoãn thực thi thuế quan đối xứng trong 90 ngày. Thị trường ngay lập tức hình thành hai kỳ vọng lớn: thứ nhất, làn sóng mua sắm tập trung toàn cầu sẽ tràn vào, Đài Loan với vai trò là nền kinh tế hướng xuất khẩu (tổng vốn đầu tư ròng chiếm 165% GDP) có thể hưởng lợi; thứ hai, IMF bất ngờ nâng dự báo tăng trưởng kinh tế Đài Loan. Những tin tích cực này đã thúc đẩy dòng vốn ngoại đổ mạnh vào Đài Loan, trở thành động lực đầu tiên đẩy TWD tăng giá.

Thủ đoạn tinh vi của Ngân hàng Trung ương

Ngày 2 tháng 5, dù Ngân hàng Trung ương phát đi tuyên bố, nhưng lại né tránh vấn đề được thị trường quan tâm nhất — liệu đàm phán Mỹ Đài có liên quan đến điều khoản tỷ giá hay không. Ngân hàng cho rằng, biến động tỷ giá là do “kỳ vọng của thị trường về khả năng Mỹ yêu cầu các đối tác thương mại nâng giá đồng tiền”, nhưng giải thích này lại gây ra nhiều suy đoán hơn.

Thực tế, chính sách “công bằng và có đi có lại” của chính phủ Trump đã rõ ràng đưa “can thiệp tỷ giá” vào trọng tâm xem xét. Trong bối cảnh đàm phán Mỹ Đài, nếu Ngân hàng Trung ương can thiệp mạnh như quá khứ, có thể sẽ bị Mỹ điều tra về “quốc gia thao túng tiền tệ”. Trong quý 1, thặng dư thương mại của Đài Loan đạt 23.57 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ, trong đó thặng dư với Mỹ tăng 134% lên 22.09 tỷ USD — Ngân hàng thực sự đứng trước lựa chọn khó khăn.

Các hoạt động phòng ngừa rủi ro của ngành bảo hiểm và doanh nghiệp

Nghiên cứu của UBS chỉ ra, biến động bất thường ngày 2 tháng 5 đã vượt quá phạm vi giải thích của các chỉ số kinh tế truyền thống. Sâu hơn nữa, hoạt động phòng ngừa rủi ro tỷ giá quy mô lớn của các công ty bảo hiểm nhân thọ Đài Loan và các nhà xuất khẩu, cùng với các vị thế chênh lệch lãi suất qua các giao dịch vay mượn TWD, đã tạo ra “bão hoàn hảo” này.

Đặc biệt, cần chú ý rằng ngành bảo hiểm nhân thọ Đài Loan đang nắm giữ tới 1.7 nghìn tỷ USD tài sản nước ngoài (chủ yếu là trái phiếu Mỹ), nhưng lại thiếu các biện pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp — nguyên nhân chính là “quá khứ Ngân hàng Trung ương luôn kiểm soát tốt đà tăng của TWD”. Nhưng giờ thì khác. Khi TWD điều chỉnh giảm, các công ty bảo hiểm và doanh nghiệp xuất khẩu có thể sẽ tăng cường phòng ngừa rủi ro hơn nữa, UBS cảnh báo có thể gây ra áp lực bán USD khoảng 1000 tỷ USD (tương đương 14% GDP Đài Loan).

Liệu TWD còn tiếp tục tăng không? Các chỉ số cho câu trả lời

Chỉ số định giá vẫn còn dư địa tăng

Công cụ quan trọng để đánh giá tính hợp lý của tỷ giá là chỉ số tỷ giá thực hiệu quả (REER) do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) biên soạn. Với mức 100 là trung bình cân bằng, trên 100 cho thấy đồng tiền bị định giá quá cao, dưới 100 là thấp hơn giá trị thực. Tính đến cuối tháng 3:

• Chỉ số USD khoảng 113 → rõ ràng đang bị định giá cao
• Chỉ số TWD duy trì quanh 96 → tương đối hợp lý hoặc thấp hơn
• Chỉ số yên Nhật 73, won Hàn 89 → các đồng tiền xuất khẩu châu Á đều đang bị định giá thấp

Mô hình định giá của UBS cho thấy, TWD đã chuyển từ mức thấp hợp lý sang mức cao hơn 2.7 độ lệch chuẩn so với giá trị thực. Thị trường phái sinh ngoại hối cũng thể hiện kỳ vọng tăng giá mạnh nhất trong 5 năm qua. Theo kinh nghiệm lịch sử, sau các đợt tăng mạnh trong ngày, thường sẽ không xảy ra điều chỉnh ngay lập tức.

Khó vượt mốc 28元

Dù triển vọng tăng giá vẫn rõ ràng, nhưng các chuyên gia trong ngành đều cho rằng khả năng TWD chạm mốc 28元/USD là rất thấp. UBS đề xuất, khi chỉ số tỷ giá thương mại của TWD tăng thêm 3% (gần mức giới hạn Ngân hàng chấp nhận), chính phủ có thể sẽ can thiệp mạnh hơn để làm dịu biến động.

Các đồng tiền khu vực cũng đang tăng, không đơn độc

Xem dài hạn từ đầu năm đến nay, TWD tăng 8.74%, yên Nhật tăng 8.47%, won Hàn tăng 7.17% — thực ra, tất cả đều đang tăng, TWD không phải là đồng duy nhất. Nhìn theo chiều dài lịch sử, diễn biến của TWD đồng bộ với xu hướng chung của các đồng tiền châu Á.

Chiến lược đối phó của các nhà đầu tư

Dành cho nhà giao dịch ngoại hối dày dạn kinh nghiệm

Nếu bạn đã quen với biến động tỷ giá, có thể cân nhắc hai cách:

• Thứ nhất, trực tiếp giao dịch USD/TWD hoặc các cặp tiền liên quan trên nền tảng ngoại hối, bắt sóng biến động ngắn hạn — có thể là vài ngày hoặc trong ngày;
• Thứ hai, nếu đã có tài sản USD, có thể dùng hợp đồng kỳ hạn hoặc các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro, khóa lợi nhuận từ việc TWD tăng giá trước.

Dành cho người mới bắt đầu

Muốn bắt kịp cơ hội biến động gần đây nhưng thiếu kinh nghiệm? Nhớ rõ ba nguyên tắc sau:

• Thứ nhất, dùng số vốn nhỏ để thử nghiệm, đừng vội vàng tăng đòn bẩy;
• Thứ hai, đặt mức cắt lỗ rõ ràng để bảo vệ bản thân;
• Thứ ba, nhiều nền tảng ngoại hối có chức năng demo, nên thử nghiệm chiến lược trên tài khoản ảo trước khi dùng tiền thật. Giao dịch USD/TWD với đòn bẩy thấp là lựa chọn an toàn hơn.

Dành cho nhà đầu tư dài hạn

Kết quả phân tích cho thấy, nền kinh tế Đài Loan vẫn vững mạnh, xuất khẩu bán dẫn khởi sắc, TWD có thể dao động trong khoảng 30 đến 30.5元 trong dài hạn, duy trì sức mạnh tương đối. Tuy nhiên, điều quan trọng là phân bổ tỷ trọng tài sản — khuyên giữ tỷ lệ ngoại hối trong tổng tài sản khoảng 5-10%, phần còn lại phân bổ vào cổ phiếu Đài Loan, trái phiếu toàn cầu và các loại tài sản khác để giảm thiểu rủi ro.

Hai yếu tố cốt lõi trong quyết định đầu tư là:

Theo dõi sát sao diễn biến của Ngân hàng Trung ương và tiến trình đàm phán Mỹ Đài

Các yếu tố này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến xu hướng tỷ giá trong tương lai. Ngân hàng có thể sẽ tiếp tục can thiệp? Các cuộc đàm phán có thể liên quan đến điều khoản tỷ giá hay không? Những biến số này cần theo dõi liên tục.

Chuẩn bị tốt cho phân bổ tài sản và quản lý rủi ro

Đừng đặt tất cả trứng vào một giỏ. Một danh mục đầu tư lành mạnh nên đa dạng gồm ngoại hối, cổ phiếu, trái phiếu, giúp giảm thiểu rủi ro tổng thể, ngay cả khi một loại tài sản biến động lớn.

Lịch sử tỷ giá của Đài tệ trong 10 năm qua dao động trong khoảng 27 đến 34元, phản ánh nhịp điệu của thanh khoản toàn cầu và chính sách của FED. Dù đợt tăng giá này có ấn tượng, nhưng nhìn trên phạm vi dài hạn, nó chỉ là một phần của chu kỳ biến động dài. Đối với nhà đầu tư, việc hiểu rõ nhịp điệu này quan trọng hơn là chỉ chạy theo các đợt tăng ngắn hạn.