## PER：Mỗi nhà đầu tư đều nên nắm vững bí mật định giá

Nếu bạn muốn đưa ra quyết định sáng suốt trên thị trường chứng khoán, bạn phải hiểu **chỉ số PER quan trọng này**. Tỷ lệ này đơn giản nhưng mạnh mẽ, nó trực tiếp cho bạn biết liệu giá cổ phiếu của một công ty có xứng đáng hay không.

### Tại sao PER lại quan trọng như vậy

**PER (Precio/Beneficio, tức là tỷ lệ giá trên lợi nhuận) đo lường mức độ sẵn sàng của nhà đầu tư trả giá cho mỗi đơn vị lợi nhuận của doanh nghiệp.** Nói đơn giản, nếu một công ty có PER là 15, điều đó có nghĩa là với lợi nhuận hiện tại, cần 15 năm để "thu hồi" vốn đầu tư qua lợi nhuận.

Chỉ số này trở nên không thể thiếu trong phân tích cơ bản vì nó có thể nhanh chóng cho bạn biết một công ty đang bị định giá quá cao hay quá thấp. Kết hợp với các chỉ số khác như BPA (Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu), PER trở thành công cụ không thể thiếu của nhà đầu tư giá trị.

### Cách tính PER

Có hai cách tính PER tương đương nhau, đều cho ra kết quả giống nhau:

**Phương pháp 1 (Ở cấp độ tổng thể):** Lấy vốn hóa thị trường của công ty (tổng giá trị cổ phiếu) chia cho lợi nhuận ròng

**Phương pháp 2 (Ở cấp độ cổ phiếu):** Lấy giá cổ phiếu chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (BPA)

Hai công thức này về bản chất giống nhau, chỉ khác về phạm vi. Vì dữ liệu này của các công ty niêm yết dễ dàng có được, bạn có thể tự tính hoặc xem trực tiếp trên các trang tài chính.

### Ví dụ thực tế: PER hoạt động như thế nào

Hãy xem ví dụ của Meta (trước đây là Facebook) để hiểu ý nghĩa thực tế của PER. Trong giai đoạn 2020-2022, giá cổ phiếu của công ty công nghệ này liên tục tăng, trong khi PER liên tục giảm — chính là dấu hiệu của sự tăng trưởng lành mạnh. PER thấp đi kèm giá cổ phiếu tăng cho thấy tốc độ lợi nhuận vượt xa tốc độ tăng giá cổ phiếu, tức là giá trị thực đang tăng lên.

Nhưng sau cuối năm 2022, tình hình đảo chiều. Dù PER vẫn tiếp tục giảm, giá cổ phiếu Meta lại giảm. Tại sao? Việc Fed tăng lãi suất đã thay đổi kỳ vọng của thị trường về cổ phiếu công nghệ, nhà đầu tư sẵn sàng trả ít hơn cho lợi nhuận tiềm năng. Điều này cho thấy **PER chỉ là một bức tranh định giá tĩnh, không thể thay thế việc hiểu rõ môi trường thị trường**.

Ví dụ của Boeing còn mang ý nghĩa hơn nữa. Cổ phiếu của hãng sản xuất máy bay này biến động mạnh, nhưng PER vẫn duy trì trong một khoảng ổn định. Trong trường hợp này, chỉ dựa vào PER không thể giải thích biến động giá cổ phiếu, cần phải kết hợp với tình hình hoạt động của công ty, chu kỳ ngành nghề và các yếu tố khác.

### Giải thích thực tế về PER

Nhà đầu tư thường hiểu như sau về giá trị PER:

**PER từ 0-10** — Có vẻ hấp dẫn, nhưng cần cảnh giác. Điều này có thể phản ánh thị trường không lạc quan về triển vọng của công ty, lo ngại lợi nhuận sẽ giảm sút. Giá rẻ thường có lý do của nó.

**PER từ 10-17** — Đây là khoảng mà các nhà phân tích cảm thấy thoải mái nhất. Ở đây phản ánh kỳ vọng tăng trưởng hợp lý, không quá cao cũng không quá thấp. Hầu hết các doanh nghiệp ổn định đều nằm trong phạm vi này.

**PER từ 17-25** — Tín hiệu mơ hồ. Có thể là do công ty gần đây hoạt động xuất sắc, đẩy giá trị định giá lên cao, hoặc cũng có thể cảnh báo bong bóng. Cần xem xét kỹ hơn.

**PER trên 25** — Có thể hiểu theo hai chiều. Hoặc thị trường rất tự tin vào tương lai của công ty, kỳ vọng bùng nổ; hoặc đang trong trạng thái bong bóng ảo. Cả hai đều có thể xảy ra.

### Tại sao không thể chỉ dựa vào PER để đánh giá

Điều quan trọng là: **Chỉ dựa vào PER để chọn cổ phiếu chắc chắn sẽ thất bại.**

ArcelorMittal là một trong những tập đoàn thép lớn nhất thế giới, PER chỉ là 2.58. Con số này thấp đến mức kỳ quặc, nhưng không phải vì đây là cơ hội siêu rẻ — mà vì ngành thép chu kỳ có lợi nhuận biến động mạnh, nhà đầu tư còn lo ngại về tính ổn định của nó.

Ngược lại, Zoom Video có PER lên tới 202. Trong giai đoạn dịch bệnh 2020, công ty phần mềm họp trực tuyến này trở thành "ngôi sao", nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho tiềm năng của họ.

Cùng một chỉ số PER nhưng ở các ngành khác nhau lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Các cổ phiếu công nghệ và dược phẩm sinh ra để có PER cao vì nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho tiềm năng tăng trưởng. Ngược lại, ngân hàng và công nghiệp thường có PER thấp hơn.

### PER phải đi kèm với các chỉ số khác

Chỉ riêng PER giống như chỉ xem một bức tranh tài chính tĩnh. Phân tích thực sự cần:

- **BPA (Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu):** Xác nhận xu hướng lợi nhuận đằng sau biến động PER
- **Tỷ lệ Giá trên Giá trị sổ sách (Price/Book Ratio):** Một góc nhìn khác về giá trị tài sản
- **ROE và ROA:** Đo lường hiệu quả sinh lời của doanh nghiệp
- **Dòng tiền tự do:** Thực tế hơn lợi nhuận kế toán về dòng tiền

Quan trọng hơn, cần hiểu rõ mô hình kinh doanh của công ty. Đôi khi lợi nhuận cao đến từ bán tài sản một lần, chứ không phải hoạt động liên tục. Năm 2017, ngân hàng Santander của Tây Ban Nha "mua lại" ngân hàng quốc gia phá sản với giá 1 euro, tưởng là quá rẻ, nhưng thực ra là do họ tiếp nhận khoản nợ khổng lồ — lúc này, tính PER đơn giản sẽ hoàn toàn gây hiểu lầm.

### Mối liên hệ giữa PER và đầu tư giá trị

Phong cách đầu tư giá trị đặc biệt ưa chuộng PER. Họ tin rằng "mua doanh nghiệp tốt với giá hợp lý" chính là mục tiêu của PER.

Xem hiệu quả của các quỹ đầu tư giá trị chuyên nghiệp như thế nào. Quỹ Horos Value Internacional có PER là 7.25, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 14.56 của các quỹ cùng loại. Quỹ Cobas Internacional còn thấp hơn nữa, chỉ 5.47. Họ xây dựng danh mục dựa trên việc tìm kiếm các cổ phiếu có PER thấp nhưng chất lượng cao.

### Đừng bỏ qua giới hạn của PER

- **Bẫy chu kỳ:** Cổ phiếu chu kỳ có PER thấp nhất vào đỉnh cao của chu kỳ (vì lợi nhuận cao nhất), cao nhất khi suy thoái (lợi nhuận giảm mạnh). Mua vào lúc PER thấp nhất thường là mua đỉnh của chu kỳ.

- **Khó khăn của doanh nghiệp chưa có lợi nhuận:** Các doanh nghiệp thua lỗ không có PER, chỉ số này không phù hợp với các startup hoặc doanh nghiệp tái cấu trúc.

- **Nhược điểm ngắn hạn:** PER chỉ phản ánh kết quả của 12 tháng qua, không dự đoán được tương lai. Doanh nghiệp từng thành công năm ngoái có thể sụp đổ trong năm nay.

- **Bản chất tĩnh:** PER giống như một bức ảnh tĩnh, không thể hiện quá trình phát triển động của công ty hay chất lượng quản lý.

### Lời khuyên cuối cùng

**PER là công cụ cần phải hiểu, nhưng không phải là tất cả trong chọn cổ phiếu.** Hãy xem nó như một bước lọc ban đầu — nhanh chóng nhận diện xem cổ phiếu có bị định giá quá cao hoặc quá thấp rõ ràng hay không. Sau đó dành 10 phút đọc báo cáo tài chính, tìm hiểu lợi thế cạnh tranh, đội ngũ quản lý và triển vọng tăng trưởng của công ty.

Kết hợp PER với các chỉ số cơ bản khác, bạn mới có thể đưa ra quyết định đầu tư thực sự tự tin. Nhớ rằng, trong quá khứ đã có vô số công ty có PER đẹp nhưng cuối cùng thất bại. Số liệu không bao giờ nói dối, nhưng cách giải thích số liệu mới quyết định lợi nhuận của bạn.