Muốn tham gia đầu tư IPO? Trước tiên hãy hiểu rõ IPO là gì và điều kiện niêm yết khác nhau như thế nào giữa cổ phiếu Hồng Kông và Mỹ

IPO là gì? Tại sao các công ty phải niêm yết?

Các công ty khởi nghiệp phát triển từ 0 đến 1 nhờ vào gọi vốn, nhưng từ 1 đến 100 cần sự hỗ trợ tài chính lớn hơn. Khi trần gọi vốn của công ty tư nhân tiến gần đến giới hạn, các nhà sáng lập và nhà đầu tư phải đối mặt với một lựa chọn: có nên đẩy công ty này ra thị trường công khai hay không. Đây chính là bối cảnh thực tế của IPO.

IPO có toàn bộ tên gọi là Initial Public Offering (Đợt phát hành cổ phiếu công khai lần đầu), nói một cách đơn giản là quá trình một công ty tư nhân lần đầu tiên phát hành cổ phiếu công khai cho quần chúng nhà đầu tư, trở thành công ty niêm yết. Sự thay đổi này có ý nghĩa gì? Quyền sở hữu công ty phân tán từ tay một số ít người sang tay hàng triệu nhà đầu tư, các cổ đông tư nhân ban đầu có thể chốt lời rút him, những nhà đầu tư mới nhận được vé vào công ty này.

Đối với công ty, IPO không chỉ đơn giản là gọi vốn. Thông qua niêm yết, công ty có thể:

• Huy động lượng vốn lớn để mở rộng kinh doanh hoặc trả nợ
• Nâng cao độ nhận diện thương hiệu thông qua thị trường công khai
• Sử dụng cổ phiếu như công cụ khuyến khích để thu hút tài năng hàng đầu
• Tạo nền tảng tiền tệ cho các hoạt động sáp nhập, tái cấu trúc trong tương lai

Đối với nhà đầu tư, IPO là cơ hội tham gia vào sự tăng trưởng của các công ty chất lượng cao — nếu chọn đúng công ty, nắm tay từ ngày đầu tiên giao dịch, thường có thể hưởng giá nhập trường rẻ nhất.

Có sự khác biệt gì giữa IPO trên thị trường HK và IPO trên thị trường Mỹ?

Cả hai thị trường đều là các sàn giao dịch hàng đầu toàn cầu, nhưng ngưỡng niêm yết, quy trình xét duyệt và quy tắc đầu tư có sự khác biệt rõ ràng.

Quy trình và điều kiện IPO trên thị trường HK

Các bước niêm yết trên thị trường HK tương đối chuẩn hóa:

Bước thứ nhất, tìm kiếm trung gian. Nhà bảo lãnh, kế toán viên, luật sư, chuyên gia định giá và toàn bộ đội ngũ khác được thành lập, giống như tổ chức một dự án lớn.

Bước thứ hai, thẩm định. Các cơ quan trung gian tiến hành kiểm tra toàn diện tài chính, kinh doanh, tuân thủ pháp luật của công ty, quá trình này thường kéo dài từ 3-6 tháng. Đồng thời phải chuẩn bị prospectus, tài liệu này quyết định ấn tượng đầu tiên của nhà đầu tư đối với công ty.

Bước thứ ba, cơ cấu lại và gọi vốn. Một số công ty có thể cần điều chỉnh cấu trúc cổ phần hoặc đưa vào các nhà đầu tư chiến lược để đáp ứng các điều kiện niêm yết.

Bước thứ tư, lên hội đồng. Nộp đơn xin phép tới cơ quan quản lý chứng khoán và Sàn giao dịch chứng khoán Hong Kong, sau khi vượt qua xét duyệt sẽ bước vào giai đoạn roadshow.

Bước thứ năm, định giá và phát hành. Thông qua cuộc họp với nhà đầu tư tổ chức, quảng bá quốc tế để cuối cùng xác định giá IPO và ngày niêm yết.

Các điều kiện niêm yết của bảng chính trên thị trường HK tương đối lỏng lẻo, chỉ cần thỏa mãn một trong những điều kiện sau:

• Lợi nhuận trong 1 năm gần nhất ≥ HKD 20 triệu, tổng lợi nhuận hai năm trước ≥ HKD 30 triệu, lợi nhuận tại thời điểm niêm yết ≥ HKD 5 trăm triệu
• Giá trị niêm yết ≥ HKD 4 tỷ và doanh thu năm gần nhất ≥ HKD 5 trăm triệu
• Giá trị niêm yết ≥ HKD 2 tỷ, doanh thu năm gần nhất ≥ HKD 5 trăm triệu, tổng dòng tiền vào hoạt động trong 3 năm qua ≥ HKD 1 trăm triệu

Quy trình và điều kiện IPO trên thị trường Mỹ

Quy trình niêm yết trên thị trường Mỹ thoạt nhìn giống nhau, nhưng điều kỳ diệu nằm trong chi tiết:

Bước thứ nhất, thuê ngân hàng đầu tư. Thị trường Mỹ cần tìm nhà bảo lãnh và đội ngũ ngân hàng đầu tư, họ đóng vai trò “nhà điều hành” trong toàn bộ quá trình IPO.

Bước thứ hai, nộp bản đăng ký tới SEC. Tài liệu này bao gồm dữ liệu tài chính, kế hoạch kinh doanh, mục đích gọi vốn, v.v., SEC sẽ đặt nhiều câu hỏi, công ty cần trả lời từng câu một. Khâu này có thể mất 2-4 tháng.

Bước thứ ba, roadshow. Hai tuần trước IPO, ban quản lý công ty phải chạy đua khắp các thành phố chính ở Mỹ để quảng bá tới nhà đầu tư tổ chức.

Bước thứ tư, định giá và định bảng. Dựa trên phản hồi từ roadshow để cuối cùng quyết định giá IPO và sàn giao dịch niêm yết.

Bước thứ năm, phát hành prospectus cho công chúng, sau khi SEC công bố đăng ký có hiệu lực, IPO chính thức khởi động.

Yêu cầu của thị trường Mỹ khác nhau tùy theo sàn giao dịch. NYSE (Sàn giao dịch New York) có ngưỡng cao hơn:

• Tổng lợi nhuận trước thuế trong 3 năm tài khóa gần nhất ≥ USD 1 trăm triệu, mỗi năm trong 2 năm gần nhất ≥ USD 25 triệu; hoặc
• Giá trị thị trường toàn cầu ≥ USD 5 trăm triệu, doanh thu trong 12 tháng gần nhất ≥ USD 1 trăm triệu, dòng tiền vào trong 3 năm qua ≥ USD 1 trăm triệu, mỗi năm trong 2 năm gần nhất ≥ USD 25 triệu; hoặc
• Giá trị thị trường toàn cầu ≥ USD 7,5 trăm triệu, doanh thu mỗi năm trong 2 năm gần nhất ≥ USD 75 triệu

NASDAQ (Sàn giao dịch Nasdaq) thì tương đối linh hoạt, cho phép các công ty bị lỗ niêm yết, miễn là giá trị thị trường và quyền sở hữu cổ đông đạt yêu cầu. Đây cũng là lý do tại sao nhiều công ty công nghệ tăng trưởng cao, vẫn chưa có lợi nhuận chọn niêm yết trên Nasdaq.

So sánh thị trường HK vs thị trường Mỹ

Cổ phiếu mới IPO có giá trị đầu tư không? Ba lợi thế và hai rủi ro lớn

Tại sao một số người cuồng nhiệt mua cổ phiếu mới?

Lợi thế thứ nhất: Giá nhập trường rẻ nhất

Giá IPO của một công ty chất lượng cao thường là giá thấp nhất trong lịch sử. Tại sao? Vì nhà phát hành cố tình giảm giá để đảm bảo thành công khi gọi vốn, đồng thời tặng cho các nhà đầu tư sớm một “chiết khấu” như phần thưởng. Bỏ lỡ IPO có nghĩa là bỏ lỡ giá thấp nhất trong lịch sử, sau đó muốn lên xe phải trả giá cao hơn. Giống như xếp hàng mua vé hòa nhạc, người xếp hàng sớm nhất sẽ mua được vé rẻ nhất.

Lợi thế thứ hai: Lợi thế xác suất

Hầu hết các công ty chọn khởi động IPO trong thời kỳ thị trường tăng giá hoặc khi thị trường có triển vọng tốt. Điều đó có nghĩa là gì? Giá cổ phiếu sau niêm yết có xác suất tăng cao hơn. Cộng với tiềm năng tăng trưởng của công ty chất lượng cao, mua với giá IPO thường có thể kiếm lợi nhuận từ ngày giao dịch đầu tiên đến vài tuần sau.

Lợi thế thứ ba: Sự đối xứng thông tin

Trước IPO, tất cả các nhà đầu tư lấy thông tin từ cùng một nguồn là prospectus, các nhà đầu tư tổ chức lớn không sở hữu nhiều thông tin nội bộ hơn nhiều so với nhà đầu tư bán lẻ. Tình trạng “thông tin bình đẳng” này không tồn tại trên thị trường thứ cấp — các tổ chức lớn luôn tìm cách tiếp cập thông tin trước một bước.

Rủi ro thứ nhất: Bẫy của cổ phiếu mới

Không phải tất cả IPO đều có lợi. Một số công ty mặc dù vượt qua xét duyệt niêm yết, nhưng mô hình kinh doanh hoặc triển vọng tăng trưởng của chúng không lạc quan như được quảng cáo. Tệ hơn là, khi các nhà đầu tư tổ chức lớn bắt đầu chốt lời rút lui, nhà đầu tư bán lẻ thường phản ứng chậm hơn nửa nhịp, cuối cùng trở thành “kẻ mua đề phòng”.

Rủi ro thứ hai: Định giá đã phản ánh mọi tin tức tích cực

Mọi tin tức lạc quan mà công ty có thể quảng cáo trước IPO đã toàn bộ được tích hợp vào giá niêm yết. Điều này có nghĩa là sau niêm yết rất khó có “bất ngờ” để đẩy giá lên, không gian lợi nhuận ngắn hạn có thể nhỏ hơn bạn tưởng tượng. Khi xuất hiện một tin tức tiêu cực, giá cổ phiếu có thể nhanh chóng lao xuống.

Lời khuyên thực tế cho nhà đầu tư

Trước khi tham gia đầu tư IPO, nhà đầu tư cần tự hỏi mình một vài câu hỏi:

1. Tôi có thực sự hiểu công ty này không? Đừng bám theo đám đông một cách mù quáng, hãy nghiên cứu sâu về dữ liệu tài chính, thành phần kinh doanh, cảnh quan cạnh tranh trong prospectus.

2. Triển vọng của ngành công nghiệp này như thế nào? Một công ty xuất sắc nếu hoạt động trong ngành công nghiệp suy thoái, triển vọng cũng không tốt đến đâu.

3. Tôi có thể chịu được mức độ thua lỗ nào? Cổ phiếu mới IPO có biến động lớn, cần chuẩn bị tâm lý, đừng sử dụng tiền sống để mua cổ phiếu mới.

4. Chu kỳ đầu tư của tôi dài như thế nào? Nếu bạn chỉ muốn kiếm lợi nhuận chênh lệch nhanh chóng, IPO có thể không phù hợp với bạn. Nếu bạn sẵn sàng nắm giữ lâu dài, giá IPO thường là điểm nhập trường tối ưu.

5. Tôi có thực hiện quản lý rủi ro đầy đủ không? Đừng đưa toàn bộ vốn vào một cổ phiếu mới, hãy phân tán đầu tư để giảm rủi ro điểm đơn.

Tóm tắt

Bản chất IPO là con đường kép thắng cho cả việc gọi vốn của công ty chất lượng cao và kiếm lợi nhuận của nhà đầu tư. Mặc dù thị trường HK và Mỹ có điều kiện niêm yết, quy trình xét duyệt khác nhau, nhưng logic cơ bản là giống nhau: sử dụng hệ thống xét duyệt nghiêm ngặt để bảo vệ nhà đầu tư, đồng thời mở cửa gọi vốn cho các công ty chất lượng cao.

Đối với những người muốn tham gia đầu tư IPO, đừng bị những câu chuyện “làm giàu qua đêm” thu hút, mà nên coi nó như cơ hội tham gia vào sự tăng trưởng lâu dài của các công ty chất lượng cao. Làm việc nhà, kiểm soát rủi ro, duy trì sự tỉnh táo, đây chính là cách mở cửa đúng đắn để mua cổ phiếu mới.