Hướng dẫn bắt đầu giao dịch hợp đồng chỉ số toàn cầu: Bắt đầu từ việc hiểu về hợp đồng tương lai chỉ số

Tại sao cần hợp đồng tương lai chỉ số?

Trong thế giới đầu tư, việc chọn lựa tài sản để đầu tư thường khiến người ta đau đầu nhất. Tình hình thực tế của một cổ phiếu đơn lẻ đối với nhà đầu tư như nhìn hoa trong sương, do đó thị trường tài chính đã ra đời khái niệm “chỉ số” như một sáng tạo thông minh. Chỉ số giúp nhà đầu tư nhanh chóng nắm bắt xu hướng toàn bộ ngành, quốc gia hoặc thậm chí loại tài sản bằng cách kết hợp nhiều đối tượng lại với nhau. Một rổ cổ phiếu có thể tạo thành chỉ số, một nhóm trái phiếu cũng có thể tạo thành chỉ số, thậm chí một nhóm tiền tệ cũng có thể được lập thành chỉ số.

Tuy nhiên, bản thân chỉ số không phải là hàng hóa vật chất, không thể mua bán trực tiếp. Để giải quyết vấn đề này, thị trường hợp đồng tương lai toàn cầu ra đời. Nhà đầu tư thông qua hợp đồng tương lai chỉ số, một loại sản phẩm phái sinh tài chính, có thể tham gia vào biến động giá của các chỉ số khác nhau. Giá hợp đồng tương lai chỉ số hoàn toàn theo dõi hiệu suất của chỉ số tương ứng, giúp các tổ chức và nhà lẻ linh hoạt sử dụng đòn bẩy để phòng ngừa rủi ro hoặc đầu cơ.

Hiểu bản chất hợp đồng tương lai chỉ số

Hợp đồng tương lai chỉ số (Index Futures) là hợp đồng tương lai dựa trên một chỉ số cụ thể, có các đặc điểm chung của các hợp đồng tương lai: ngày đáo hạn định sẵn, quy chuẩn hợp đồng rõ ràng và yêu cầu ký quỹ. Nhưng do chỉ số là số ảo chứ không phải tài sản vật chất, khi đáo hạn chỉ có thể thanh toán bằng tiền mặt, không thể giao hàng vật chất như hợp đồng vàng hoặc dầu thô.

Sự ra đời của hợp đồng tương lai chỉ số nhằm cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro cho các nhà đầu tư tổ chức. Khi các tổ chức có lượng cổ phần lớn nhưng khó bán nhanh, đồng thời cảm thấy tiêu cực về triển vọng kinh tế, họ có thể bán khống hợp đồng tương lai chỉ số để tránh rủi ro. Theo thời gian, thị trường hợp đồng tương lai toàn cầu đã vượt ra ngoài vai trò phòng ngừa rủi ro, trở thành tài sản quan trọng cho nhà lẻ đầu cơ, arbitrage và phân bổ dài hạn. Các loại hợp đồng tương lai chỉ số cũng mở rộng đáng kể, từ các chỉ số cổ phiếu truyền thống đến các chỉ số ngoại hối, chỉ số biến động và nhiều lựa chọn đa dạng khác.

Bản đồ các hợp đồng tương lai chỉ số chính toàn cầu

Trong giới đầu tư, hợp đồng tương lai chỉ số thường gọi là “hợp đồng tương lai chỉ số lớn”, dựa trên các chỉ số cổ phiếu tiêu biểu của các quốc gia. Một số nền kinh tế lớn trên thế giới đã phát hành hợp đồng tương lai chỉ số riêng của mình:

Thị trường châu Mỹ

• Hợp đồng tương lai Chỉ số Dow Jones
• Hợp đồng tương lai S&P 500
• Hợp đồng tương lai Chỉ số Nasdaq 100

Thị trường châu Âu

• Hợp đồng tương lai Chỉ số DAX của Đức
• Hợp đồng tương lai Chỉ số FTSE 100 của Anh

Thị trường châu Á - Thái Bình Dương

• Hợp đồng tương lai Chỉ số Nikkei 225
• Hợp đồng tương lai Chỉ số Hang Seng
• Hợp đồng tương lai Chỉ số FTSE Trung Quốc A50

Trong số các lựa chọn hợp đồng tương lai toàn cầu, ba hợp đồng lớn của Mỹ được nhà đầu tư ưa chuộng nhất, lý do chính gồm:

Thiết kế hợp đồng linh hoạt. Ngoài quy chuẩn tiêu chuẩn, còn có các phiên bản mini (hợp đồng nhỏ), quy mô chỉ bằng 1/5 hợp đồng tiêu chuẩn, giảm đáng kể rào cản đầu tư, phù hợp cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Tính đại diện cao của thị trường. Các cổ phiếu trong S&P 500 chiếm 58% vốn hóa thị trường chứng khoán Mỹ, Nasdaq chiếm 20%, các chỉ số này đồng bộ cao với xu hướng thị trường, giúp dự đoán chính xác hơn. Dù Dow Jones chiếm tỷ lệ thấp hơn, nhưng do lịch sử lâu đời và khả năng theo dõi mạnh mẽ, vẫn được chú ý.

Khác biệt của các hợp đồng tương lai toàn cầu trên các sàn giao dịch khác nhau

Điểm khác biệt trong địa điểm giao dịch của hợp đồng tương lai chỉ số sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm giao dịch. Phần lớn hợp đồng tương lai chỉ số được niêm yết tại sàn giao dịch hợp đồng tương lai của quốc gia đó, và tính theo đồng tiền của quốc gia đó. Hợp đồng tương lai chỉ số của Mỹ dùng USD, của Đức dùng EUR, của Anh dùng GBP.

Để thuận tiện cho nhà đầu tư trong nước, nhiều sàn giao dịch quốc gia cũng phát hành phiên bản đồng nội tệ của chỉ số đó. Ví dụ, Sở Giao dịch Hợp đồng Tương lai Đài Loan cung cấp hợp đồng tương lai Chỉ số Dow Jones và Nasdaq tính theo Đài tệ. Lợi thế của giao dịch bằng đồng nội tệ là tiết kiệm bước đổi tiền, nhưng nhược điểm là khối lượng giao dịch nhỏ, spread rộng.

Ngoài ra, hợp đồng tương lai cùng một chỉ số nhưng niêm yết tại các sàn khác nhau sẽ có quy chuẩn hợp đồng, thời gian giao dịch, phí giao dịch khác nhau. Ví dụ, hợp đồng tương lai Nasdaq:

Khi chọn sàn giao dịch, nhà đầu tư cần cân nhắc tổng thể về thanh khoản, chi phí và thời gian thuận tiện.

Rủi ro đòn bẩy trong hợp đồng tương lai chỉ số

Điểm đặc trưng quan trọng nhất của hợp đồng tương lai chỉ số chính là đòn bẩy nhân. Thị trường hợp đồng tương lai áp dụng chế độ ký quỹ, nhà đầu tư chỉ cần nộp một phần nhỏ giá trị hợp đồng làm ký quỹ, có thể kiểm soát toàn bộ hợp đồng. Hàng ngày, việc thanh toán lãi lỗ sẽ tự động điều chỉnh dựa trên biến động giá, cập nhật số dư tài khoản.

Lấy ví dụ nhà đầu tư Việt Nam quen thuộc với hợp đồng hợp chỉ số VN30, giả sử chỉ số VN30 hiện tại là 17,000 điểm:

Nếu nhà đầu tư vào lệnh mua với ký quỹ tối thiểu, chỉ số giảm 215 điểm (khoảng dưới 2%), sẽ vượt mức ký quỹ ban đầu, đối mặt với nguy cơ bị gọi ký quỹ hoặc bị buộc đóng vị thế. Do đó, nhà đầu tư cần dựa trên khả năng chịu đựng rủi ro để đặt mức ký quỹ cao hơn mức tối thiểu, nhằm ứng phó với biến động ngắn hạn của thị trường mà không bị buộc thoát vị thế.

Ứng dụng thực chiến của hợp đồng tương lai chỉ số toàn cầu

Nhiều người nghe đến đòn bẩy thường nghĩ là rủi ro cao, nhưng đòn bẩy chỉ là công cụ, rủi ro đến từ quyết định của người dùng. Mục đích ban đầu của hợp đồng tương lai chỉ số chính là để phòng ngừa rủi ro, nếu sử dụng đúng cách, còn có thể tạo ra lợi nhuận ổn định:

Phòng ngừa rủi ro. Các tổ chức lớn khi nắm giữ lượng cổ phiếu lớn nhưng không thể bán nhanh, có thể bán khống hợp đồng tương lai chỉ số để bù đắp rủi ro giảm giá cổ phiếu. Khi có kỳ nghỉ dài hoặc các yếu tố không chắc chắn về kinh tế quốc tế, các biện pháp phòng ngừa này đặc biệt hiệu quả.

Đầu cơ theo xu hướng. Dựa trên chính sách, dữ liệu kinh tế và các yếu tố khác để dự đoán hướng đi của thị trường, sử dụng đòn bẩy của hợp đồng tương lai để gia tăng lợi nhuận. So với vay margin tối đa 2.5 lần của cổ phiếu, đòn bẩy của hợp đồng tương lai thường đạt trên 10 lần, và có thể mở cả hai chiều mua bán.

Chênh lệch giá (arbitrage). Khi hợp đồng tương lai đến kỳ hạn, giá sẽ gần sát giá giao ngay và có thể tạo ra chênh lệch giữa các kỳ hạn hoặc các sàn khác nhau. Nhà đầu tư có thể đồng thời mua và bán hợp đồng cùng chỉ số nhưng khác kỳ hạn hoặc khác sàn để kiếm lợi từ sự hội tụ của chênh lệch giá.

Phòng ngừa rủi ro (hedging). Các doanh nghiệp xuất khẩu bằng USD nhưng chi phí tính bằng TWD, biến động tỷ giá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Thông qua mua bán hợp đồng tương lai chỉ số tiền tệ phù hợp, có thể khóa trước tỷ giá, đây là phương pháp quản lý rủi ro phổ biến của doanh nghiệp và tổ chức.

Ba cách tham gia hợp đồng tương lai chỉ số toàn cầu

Nhà đầu tư muốn tham gia hợp đồng tương lai chỉ số có nhiều lựa chọn, mỗi cách đều có ưu điểm và nhược điểm:

Phương án 1: Mở tài khoản tại sàn giao dịch hợp đồng tương lai trong nước
Mở tại các công ty môi giới hợp đồng tương lai trong nước để giao dịch. Ưu điểm là quy trình đơn giản, quen thuộc với hệ thống thuế nội địa, nhược điểm là khối lượng giao dịch hạn chế, spread rộng, chi phí cao.

Phương án 2: Mở tài khoản tại các công ty hợp đồng tương lai quốc tế
Trực tiếp mở tài khoản tại các công ty hợp đồng tương lai nước ngoài để giao dịch các chỉ số quốc tế. Ưu điểm là khối lượng lớn, spread nhỏ, nhược điểm là phải chịu rủi ro đổi ngoại tệ, việc chuyển đổi tiền tệ thường xuyên sẽ tăng chi phí.

Phương án 3: Sử dụng công cụ CFD(CFD)
Giao dịch các sản phẩm liên quan đến chỉ số qua nền tảng CFD. So với hợp đồng tương lai truyền thống, CFD có ưu điểm linh hoạt về quy chuẩn, không hạn chế ngày đáo hạn, đơn vị nhỏ hơn, phù hợp cho nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, cần chọn nhà môi giới uy tín, có giấy phép rõ ràng.

Ba phương án đều có ưu nhược điểm, nhà đầu tư nên dựa trên quy mô vốn, tần suất giao dịch và khả năng chịu đựng rủi ro để chọn phương án phù hợp nhất.

Chiến lược chính trong giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số

Sau khi nắm vững kiến thức cơ bản, các chiến lược giao dịch sau đây có thể giúp nhà đầu tư nâng cao tỷ lệ thắng:

Giao dịch chênh lệch giá (spread). Thị trường thường theo dõi cùng một hoặc các chỉ số gần giống nhau, nhưng do các nhà tham gia khác nhau, đôi khi sẽ xuất hiện hiện tượng chênh lệch giá mở rộng. Nhà đầu tư có thể mua và bán cùng lúc khi chênh lệch lớn, chờ đến khi giá chênh lệch tự nhiên thu hẹp lại rồi thoát lệnh, kiếm lợi nhuận không rủi ro từ sự hội tụ của chênh lệch.

Giao dịch chênh lệch kỳ hạn (calendar arbitrage). Các hợp đồng kỳ hạn gần và xa thường có chênh lệch giá, đặc biệt khi hợp đồng gần đáo hạn. Nhà đầu tư có thể mua và bán cùng lúc các hợp đồng khác kỳ hạn để kiếm lợi từ sự thu hẹp của chênh lệch.

Theo xu hướng (trend following). Xu hướng của hợp đồng tương lai chỉ số USD thường liên quan chặt chẽ đến chính sách tăng hoặc giảm lãi suất của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC). Thông thường, chính sách này tạo ra xu hướng dài hạn chứ không phải biến động ngắn hạn. Khi xác định rõ hướng chính sách, nhà đầu tư có thể vào lệnh, sử dụng đòn bẩy của hợp đồng tương lai để gia tăng lợi nhuận.

Phòng ngừa rủi ro tỷ giá (currency hedging). Khi một quốc gia có biến động chính trị hoặc kinh tế lớn, tỷ giá liên quan sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số. Nhà đầu tư có thể dự phòng bằng cách mua bán hợp đồng tương lai chỉ số tiền tệ phù hợp để khóa trước rủi ro tỷ giá, đây là phương pháp quản lý rủi ro phổ biến của doanh nghiệp và tổ chức.

Sự khác biệt giữa hợp đồng tương lai chỉ số và giao dịch cổ phiếu

Nhiều nhà đầu tư mới vào thị trường hợp đồng tương lai còn chưa quen với khái niệm ký quỹ, sau đây là các điểm khác biệt chính giữa hợp đồng tương lai và cổ phiếu:

Phương thức giao hàng khác nhau. Giao dịch cổ phiếu là “một lần thanh toán, một lần nhận hàng”, mua và nắm giữ cổ phiếu thực tế. Trong khi đó, hợp đồng tương lai chỉ số là quyền mua bán trong tương lai với mức giá xác định, kết thúc hợp đồng chỉ thanh toán chênh lệch tiền mặt, không có giao hàng vật chất.

Khác biệt về vốn sử dụng. Mua cổ phiếu cần thanh toán toàn bộ giá trị cổ phiếu (hoặc vay margin). Hợp đồng tương lai chỉ cần ký quỹ, thường từ 5-10% giá trị hợp đồng, phần còn lại kiểm soát bằng đòn bẩy, giảm đáng kể vốn cần thiết.

Thời gian nắm giữ. Cổ phiếu phù hợp để nắm giữ dài hạn, hưởng cổ tức và tăng trưởng doanh nghiệp. Hợp đồng tương lai có ngày đáo hạn rõ ràng, ký quỹ điều chỉnh hàng ngày theo lãi lỗ, phù hợp hơn cho giao dịch ngắn hạn, không thích hợp để giữ lâu dài.

Thời gian giao dịch. Nhiều hợp đồng tương lai chỉ số cung cấp thời gian giao dịch mở rộng hoặc 24/7, giúp nhà đầu tư bắt kịp biến động của thị trường toàn cầu.

Rủi ro khi đầu tư hợp đồng tương lai toàn cầu

Hợp đồng tương lai chỉ số là công cụ mạnh mẽ để tham gia thị trường toàn cầu, nhưng đặc tính đòn bẩy nội tại quyết định mức độ rủi ro và lợi nhuận cao hay thấp. Khi giá biến động vượt quá dự kiến, nhà đầu tư dễ gặp phải bị buộc đóng vị thế hoặc mất vốn.

Để thành công trong đầu tư hợp đồng tương lai, nhà đầu tư cần thực hiện các nguyên tắc sau:

Trước tiên, học tập hệ thống về cơ chế hoạt động của hợp đồng tương lai chỉ số, bao gồm quy chuẩn hợp đồng, yêu cầu ký quỹ, cơ chế thanh toán cuối kỳ.

Thứ hai, tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc quản lý rủi ro, dựa trên quy mô tài khoản để thiết lập mức ký quỹ dự phòng, điểm cắt lỗ và quy mô vị thế, tuyệt đối không giao dịch không có kế hoạch rõ ràng.

Thứ ba, xây dựng chiến lược giao dịch rõ ràng, dựa trên dự đoán xu hướng thị trường, chọn đúng công cụ và thời điểm phù hợp, tránh quyết định cảm tính.

Cuối cùng, thường xuyên xem xét và điều chỉnh các chiến lược, ghi chép lý do và kết quả của từng giao dịch để liên tục hoàn thiện hệ thống giao dịch của bản thân.

Nắm vững các nguyên tắc này, nhà đầu tư mới có thể trở thành người chiến thắng dài hạn trên thị trường hợp đồng tương lai toàn cầu.