Hiểu rõ về niêm yết, đăng ký và giao dịch, nắm vững ba tầng của kim tự tháp thị trường chứng khoán trong 3 phút!

Muốn vào thị trường chứng khoán nhưng chưa rõ sự khác biệt giữa niêm yết, đăng ký và thị trường khởi nghiệp? Bài viết này giúp bạn làm rõ bản chất của ba cấp thị trường này, để bạn hiểu nơi nào phù hợp để đầu tư, cách kiểm soát rủi ro.

Tại sao cần phân biệt niêm yết, đăng ký? Nhìn thấu qua một câu

Điểm cốt lõi của niêm yết và đăng ký chính là mức độ quản lý và cấp độ rủi ro. Nói đơn giản: niêm yết giống như gia nhập quân đội chính quy, quy tắc nghiêm ngặt nhưng an toàn nhất; đăng ký như thị trường tự do, cơ hội nhiều nhưng cũng nhiều cạm bẫy; thị trường khởi nghiệp chính là nơi tập trung các dự án sáng tạo, đầy tưởng tượng nhưng rủi ro cực cao.

Hiểu rõ ba cấp thị trường này, bạn có thể chọn đúng hướng đầu tư phù hợp với khả năng chịu đựng rủi ro của mình.

Bản đồ toàn cảnh ba cấp thị trường: nhìn bảng để hiểu sự khác biệt

Niêm yết: Pháo đài của quân đội chính quy

Niêm yết là gì?

Niêm yết chính là doanh nghiệp đăng ký mua bán trên Sở Giao dịch Chứng khoán chính thức — ở Đài Loan là Sở Giao dịch Chứng khoán Đài Loan (TWSE), ở Mỹ chủ yếu là Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) hoặc NASDAQ.

Việc gia nhập thị trường niêm yết có ngưỡng rất cao. Doanh nghiệp cần qua nhiều bước kiểm tra của cơ quan quản lý chứng khoán, dữ liệu tài chính phải chính xác, minh bạch; sau khi niêm yết còn phải công khai báo cáo tài chính theo quý, nếu không đạt tiêu chuẩn sẽ bị rút khỏi sàn.

Bản chất của niêm yết: là dùng quy tắc nghiêm ngặt để bảo vệ nhà đầu tư.

Lợi ích của cổ phiếu niêm yết?

1. Khối lượng giao dịch lớn, có thể bán bất cứ lúc nào

Không giống cổ phiếu nhỏ có thể không có người mua, cổ phiếu niêm yết hàng ngày có khối lượng lớn, bạn muốn mua hay bán đều dễ dàng, không lo bị kẹt.

2. Biến động tương đối nhẹ nhàng

Nhờ quản lý chặt chẽ, thông tin minh bạch, cổ phiếu niêm yết ít xảy ra sụp đổ đột ngột. Dù có dao động khoảng 10% cũng không giảm 50% trong một ngày.

3. An tâm đầu tư dài hạn

Các công ty niêm yết thường trả cổ tức định kỳ, bạn có thể vừa giữ vừa nhận lợi nhuận cổ phiếu. Theo dữ liệu thị trường, tỷ suất lợi nhuận trung bình của S&P 500 trong gần 30 năm là khoảng 10%, dễ dàng vượt qua lãi suất ngân hàng và lạm phát.

Rủi ro của cổ phiếu niêm yết

Cần tự nghiên cứu kỹ lưỡng — Thị trường an toàn nhất cũng không chỉ tăng không giảm. Muốn chọn cổ phiếu tốt, cần phân tích báo cáo tài chính, triển vọng ngành, đối thủ cạnh tranh. Điều này đối với người mới thực sự tốn kém.

Phù hợp ai? Người mới chơi chứng khoán, nhà đầu tư ổn định không muốn quá bận tâm, người muốn giữ lâu các cổ phiếu chủ chốt.

Đăng ký: Cơ hội và rủi ro đi đôi

Đăng ký là gì?

Thị trường đăng ký sử dụng cơ chế giao dịch khác biệt — Ở Đài Loan là Trung tâm Giao dịch Đăng ký (TPEx), ở Mỹ là thị trường OTC (giao dịch ngoài sàn). Điểm khác biệt quan trọng là, đăng ký không tập trung khớp lệnh, mà qua trung gian môi giới để định giá và giao dịch.

Kết quả là: ngưỡng vào cửa thấp hơn, cơ hội nhiều hơn, nhưng rủi ro cũng tăng theo.

Thị trường đăng ký gồm những gì?

OTC tốt nhất (OTCQX) — Thị trường đăng ký có mức quản lý nghiêm ngặt nhất. Doanh nghiệp muốn vào đây phải báo cáo cho Ủy ban Chứng khoán Mỹ(SEC), nộp đầy đủ dữ liệu tài chính. Nhiều công ty đã niêm yết ở nước ngoài hoặc dự định niêm yết trên NYSE/NASDAQ sẽ giao dịch trước tại đây.

Thị trường rủi ro OTC (OTCQB) — Mức độ nghiêm ngặt trung bình. Tập trung nhiều công ty mới, đang phát triển. Các công ty này có thể không có tiêu chuẩn tài chính tối thiểu, nhưng phải nộp báo cáo kiểm toán hàng năm.

Thị trường Pink (PINK) — Thị trường thoải mái nhất. Gần như không có yêu cầu, chỉ cần nộp một biểu mẫu điện tử cho Cục Quản lý Tài chính(FINRA). Nơi này hỗn loạn, rủi ro cao nhất. Trong phim “Sát thủ phố Wall”, nhân vật chính bán loại cổ phiếu này.

Lợi ích của cổ phiếu đăng ký

1. Giá cổ phiếu rẻ, tỷ lệ sinh lời cao

Cổ phiếu 1 đô la chỉ cần tăng lên 1.5 đô là 50% lợi nhuận. Thêm nữa, các công ty tăng trưởng thường có khả năng tăng gấp đôi.

2. Lựa chọn đa dạng, chủ đề phong phú

Nhiều doanh nghiệp thú vị không muốn niêm yết chính thức, mà giao dịch trên OTC. Phạm vi đầu tư rộng hơn thật sự.

Rủi ro của cổ phiếu đăng ký

1. Thông tin không minh bạch

Có công ty đăng ký gần như không tiết lộ dữ liệu tài chính, bạn không biết họ làm gì. Rất dễ bị lừa.

2. Khối lượng giao dịch nhỏ, dễ bị kẹt

Bạn muốn bán ra có thể không tìm được người mua, hoặc phải giảm giá mạnh mới có thể giao dịch. Rủi ro thanh khoản không nhỏ.

3. Biến động dữ dội

Cổ phiếu đăng ký rất nhạy cảm với dữ liệu vĩ mô, tâm lý thị trường. Một tin tức nhỏ cũng có thể khiến giá giảm 30%.

Phù hợp ai? Người có kinh nghiệm chứng khoán, chịu đựng rủi ro trung bình, thích tìm kiếm cổ phiếu tăng trưởng hoặc chủ đề đặc biệt.

Thị trường khởi nghiệp: Nơi tập trung sáng tạo, cũng là ổ rủi ro

Thị trường khởi nghiệp là gì?

Là nơi các công ty chưa đủ điều kiện đăng ký niêm yết, nhưng muốn huy động vốn công khai. Thường là các công ty công nghệ mới, doanh nghiệp y dược, hoặc các nhóm có chủ đề nổi bật mới thành lập.

Đặc điểm riêng của thị trường khởi nghiệp

Không giới hạn biên độ tăng giảm — Đây là điểm điên rồ nhất của thị trường này. Các thị trường khác có giới hạn biên độ, còn thị trường khởi nghiệp có thể tăng 300% trong một ngày hoặc giảm thẳng cổ.

Thanh khoản kém — Giao dịch phải đàm phán trực tiếp từng đôi một. Bạn đặt lệnh bán có thể phải chờ lâu, tốc độ giao dịch hoàn toàn phụ thuộc tâm trạng đối phương.

Thông tin cực kỳ thiếu hụt — Báo cáo tài chính của các công ty khởi nghiệp rất ít minh bạch. Có nhiều công ty chỉ tiết lộ rất ít thông tin.

Phải mua toàn bộ lô — Không thể mua lẻ, tối thiểu 1,000 cổ phiếu. Không thân thiện với nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Tại sao thị trường khởi nghiệp hấp dẫn?

Thật sự có người kiếm được gấp đôi, gấp ba nhờ thị trường này, một số công ty mới niêm yết còn tăng trăm lần. Nhưng đó là hiệu ứng người sống sót, còn phần lớn cổ phiếu khởi nghiệp cuối cùng đều rút lui trong thất vọng.

Không khuyến khích người mới chơi thị trường khởi nghiệp. Trừ khi bạn: có khả năng nghiên cứu đủ, vốn nhỏ có thể chấp nhận mất sạch, tâm lý vững vàng chịu đựng biến động trên 50%.

Làm thế nào để mua? Hướng dẫn cho các nhà đầu tư khác nhau

Cách mua cổ phiếu niêm yết?

Người Đài Loan — Mở tài khoản chứng khoán là có thể mua bán trên Sở Giao dịch Chứng khoán.

Nhà đầu tư Mỹ — Mở tài khoản tại công ty chứng khoán quốc tế hoặc qua dịch vụ ủy thác. Lưu ý giờ giao dịch:

• Giờ mùa hè Mỹ(3 tháng 3 – 11 tháng 11)：Từ 21:30 tối đến 4:00 sáng giờ Đài Bắc
• Giờ mùa đông Mỹ(11 tháng 11 – 3 tháng 3)：Từ 22:30 tối đến 5:00 sáng giờ Đài Bắc

Ngoài ra, thị trường Mỹ sẽ nghỉ ngày lễ(quốc gia), cần kiểm tra trước.

Phù hợp nhóm nào: Người mới chơi chứng khoán, muốn đầu tư dài hạn ổn định, thích cổ phiếu chủ chốt tốt.

Cách mua cổ phiếu đăng ký?

Chứng khoán Đài Loan đăng ký — Giao dịch qua trung gian môi giới, mở tài khoản ký hợp đồng.

Chứng khoán Mỹ đăng ký — Hầu hết các công ty chứng khoán quốc tế đều hỗ trợ giao dịch OTC, sau khi mở tài khoản có thể mua ngay.

Phù hợp nhóm nào: Người có nền tảng chứng khoán, chịu đựng rủi ro trung bình, thích săn tìm cổ phiếu tăng trưởng và chủ đề đặc biệt.

Cách mua cổ phiếu khởi nghiệp?

Trước tiên, xác nhận công ty môi giới của bạn có “đủ điều kiện giao dịch thị trường khởi nghiệp”, rồi đến quầy hoặc mở trực tuyến(cần ký cam kết rủi ro).

Giao dịch chỉ dùng “cổ phiếu hiện có”(không vay margin), bắt buộc mua 1,000 cổ trở lên(, đàm phán trực tiếp, tốc độ chậm, giá biến động lớn.

Chỉ phù hợp: Người có khả năng chịu rủi ro cao, biết phân tích tài chính, vốn nhỏ, sẵn sàng giao dịch ngắn hạn.

Danh sách kiểm tra tự đánh giá dành cho người mới đầu tư

Trước khi đặt lệnh, hãy tự hỏi ba câu này:

1. Tôi có bao nhiêu tiền nhàn rỗi để đầu tư?

Tính rõ thu nhập hàng tháng, chi tiêu sinh hoạt, nợ nần, dự phòng khẩn cấp, rồi quyết định số tiền bỏ vào thị trường. Chứng khoán không phải con đường làm giàu trong một đêm, đừng dồn toàn bộ tài sản vào.

2. Tôi đã làm bài tập căn bản chưa?

Đọc báo cáo tài chính công ty, theo dõi xu hướng ngành, học các phương pháp định giá cơ bản. Đừng vào thị trường tay không, cũng đừng dựa hoàn toàn vào tin đồn.

3. Mục tiêu của tôi là gì?

Đặt mục tiêu tài chính rõ ràng theo tháng, theo năm. Có mục tiêu rồi mới không bị xao nhãng bởi tin tức hàng ngày và biến động ngắn hạn. Đầu tư không có mục tiêu như chiếc thuyền không bánh lái.

Kết luận đơn giản

Người mới chơi nên bắt đầu từ niêm yết, đừng vội vàng lên đăng ký. Trước tiên hãy học cách chọn cổ phiếu và nghiên cứu trong thị trường quy tắc nghiêm ngặt, an toàn nhất, tích lũy kinh nghiệm và vốn rồi từ từ khám phá đăng ký và các cơ hội khác.

Niêm yết, đăng ký, khởi nghiệp mỗi loại có logic thị trường riêng. Hiểu rõ sự khác biệt của chúng chính là bước đầu để đưa ra quyết định sáng suốt trong chứng khoán.