Triển khai quản trị DAO: Thực tế về chuyển giao quyền lực do cộng đồng dẫn dắt

Lưu ý: Bài viết này không phải là lời khuyên đầu tư mà chỉ nhằm cung cấp thông tin giáo dục.

Tại sao việc chuyển đổi sang DAO lại cấp thiết đến vậy

Các dự án tài sản mã hóa đang nhanh chóng thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang DAO (Tổ chức tự trị phân tán). Đây không chỉ là một xu hướng nhất thời mà còn là bước tất yếu để hiện thực hóa nguyên lý cốt lõi của blockchain là “phi tập trung”. Tuy nhiên, thực tế lại khác xa lý tưởng. Nhiều dự án phải đối mặt với các vấn đề như trì hoãn trong quyết định, tỷ lệ bỏ phiếu thấp, ảnh hưởng quá mức của các cổ đông lớn (gọi là “cá voi”).

Như các dự án tiên phong như Decentraland hay No NPC Society đã thể hiện, việc chuyển đổi hoàn toàn sang quản trị cộng đồng đòi hỏi một quá trình từng bước. Không cần thiết phải hướng tới sự phân quyền hoàn toàn ngay từ đầu, mà thành công nằm ở việc cân bằng giữa sự ổn định của hệ thống và sự trưởng thành của cộng đồng.

Vai trò và sự tiến hóa của token quản trị

Giai đoạn đầu của chuyển đổi sang DAO là giới thiệu token quản trị. Trong Decentraland, việc sở hữu token MANA hoặc LAND cho phép người dùng có quyền bỏ phiếu về các thay đổi trong giao thức và phân bổ quỹ cộng đồng. Token quản trị không chỉ là vé bỏ phiếu đơn thuần mà còn là “công cụ dân chủ” quyết định hướng đi của dự án.

Trong giai đoạn khởi đầu, các nhà sáng lập cần thiết kế và thực thi theo cách tập trung. Bởi vì quyết định nhanh chóng sẽ ảnh hưởng lớn đến thành công của dự án. Tuy nhiên, bằng cách dần dần giới thiệu token quản trị, quyền lực này sẽ được chuyển giao từ các nhà sáng lập sang cộng đồng theo từng bước.

Giai đoạn thực thi và quản lý rủi ro

Để đạt được tính tự trị hoàn toàn của DAO, cần trải qua nhiều bước:

Giai đoạn 1: Bỏ phiếu khuyến nghị
Cách tiếp cận của Decentraland bắt đầu bằng các cuộc bỏ phiếu “khuyến nghị” không có quyền thực thi. Điều này giúp kiểm thử quy trình bỏ phiếu và cơ chế quản trị, đồng thời giảm thiểu rủi ro thực tế đối với giao thức.

Giai đoạn 2: Cập nhật tham số nhỏ
Sau khi xác minh độ tin cậy của bỏ phiếu, sẽ bắt đầu bỏ phiếu on-chain về các tham số giới hạn như phí giao dịch, điều chỉnh lãi suất, v.v.

Giai đoạn 3: Quyền bỏ phiếu hoàn toàn
Giai đoạn cuối cùng, cộng đồng sẽ có quyền quyết định toàn bộ các thay đổi trong giao thức và phân phối quỹ cộng đồng.

Quy trình này phù hợp với thực tế rằng cộng đồng dự án còn non trẻ, thiếu kiến thức chuyên môn và cấu trúc cần thiết để quản lý các giao thức phức tạp.

Không biến đổi của mã nguồn và tính minh bạch

Để đạt được phân quyền thực sự, tính bất biến của mã nguồn là điều không thể thiếu. Điều này có nghĩa là các nhà sáng lập không thể tự ý thay đổi mã nguồn theo ý muốn. Việc sửa lỗi, cập nhật, thêm tính năng mới chỉ được thực hiện dựa trên sự đồng thuận của cộng đồng.

No NPC Society sử dụng nền tảng Realms của Solana để tối ưu hóa cấu trúc DAO, quản lý quỹ bằng ví đa chữ ký (multisig). Cách tiếp cận này giúp nhóm sáng lập nhường quyền cho các thành viên cộng đồng, từ đó dự án có thể phát triển vượt ra ngoài tầm kiểm soát của người sáng lập.

Xây dựng quỹ cộng đồng tự chủ

Để đảm bảo tính bền vững của DAO, cần có nguồn thu nhập độc lập. Các khoản phí giao dịch, lãi vay, và các cơ chế khác sẽ tạo ra nguồn quỹ tích trữ trực tiếp trong quỹ cộng đồng. Sau đó, cộng đồng sẽ đề xuất và bỏ phiếu về cách phân phối các nguồn quỹ này.

Điều này giúp dự án không phụ thuộc vào nguồn tài trợ của nhóm sáng lập mà vẫn có thể vận hành và phát triển liên tục.

Nâng cao tỷ lệ bỏ phiếu và phân tán quyền lực

Một trong những thách thức lớn nhất khi triển khai DAO là tỷ lệ tham gia bỏ phiếu thấp. Nhiều thành viên cộng đồng không quan tâm đến quá trình bỏ phiếu, dẫn đến các cổ đông lớn (cá voi) có ảnh hưởng quá mức.

Để giải quyết, dự án áp dụng nhiều phương pháp:

• Cấu trúc đề xuất rõ ràng: Tạo điều kiện cho thành viên cộng đồng bỏ phiếu dễ dàng bằng các lựa chọn “Đồng ý/Không đồng ý” ngắn gọn.
• Quản trị dựa trên uy tín: Quyết định trọng số bỏ phiếu dựa trên đóng góp của thành viên chứ không chỉ dựa vào số lượng token sở hữu.
• Bỏ phiếu phụ (Secondary voting): Giảm trọng số bỏ phiếu của cá voi, tăng quyền cho các người nắm giữ nhỏ hơn.

Con đường chuyển giao quyền lực hoàn toàn

Việc chuyển giao quyền quản lý mã nguồn và quỹ cộng đồng về tay cộng đồng chính là bước cuối cùng của quá trình phân quyền. No NPC Society đặt ra lộ trình nhanh để đạt được mục tiêu này trong vòng 6 tháng sau đợt bán token riêng tư và công khai.

Việc này sẽ khiến các thay đổi không còn do nhà sáng lập chỉ đạo nữa, mà hoàn toàn dựa trên sự đồng thuận của cộng đồng. Quyền lực phân tán đến toàn bộ cộng đồng toàn cầu sẽ nâng cao tuổi thọ và độ tin cậy của dự án.

Kết luận

Chuyển đổi sang quản trị DAO là quá trình phức tạp, đòi hỏi vượt qua nhiều thử thách kỹ thuật. Việc thực hiện đúng thời điểm và có cộng đồng đã trưởng thành là điều kiện tiên quyết. Tuy nhiên, nếu dự án có thể chuyển giao quyền quản lý cho cộng đồng, đó sẽ là minh chứng rõ ràng cho sự trưởng thành của dự án tài sản mã hóa và cam kết với phi tập trung hóa.