Điểm chuyển đổi năm 2026 — Ngân hàng Sumitomo Mitsui vẽ ra viễn cảnh số hóa hạ tầng tài chính và bước đệm cho kỷ nguyên lượng tử

2026年 là năm dự kiến sẽ đánh dấu một bước ngoặt lớn của hệ thống tài chính Nhật Bản. Các xu hướng chính gồm có: sự thúc đẩy của kế hoạch hợp tác phát triển stablecoin của 3 ngân hàng lớn, việc chuyển đổi giám sát theo Luật Giao dịch Tài chính (金商法) để cho phép các công ty con ngân hàng tham gia hoạt động tài sản kỹ thuật số, và xu hướng token hóa, on-chain hóa tài sản, tất cả đều nhằm thay đổi căn bản các chức năng ngân hàng truyền thống.

Ông Isowa Hiroo, Giám đốc Công nghệ của Tập đoàn Sumitomo Mitsui Financial Group, đã chia sẻ về bức tranh tương lai của tài chính, dựa trên các xu hướng chuyển đổi số, stablecoin, thậm chí cả máy tính lượng tử, với vai trò là người dẫn đầu các cuộc đổi mới này. Trong sự kiện diễn ra mùa hè năm ngoái, ông đã đề cập đến ý tưởng về stablecoin và kêu gọi hợp tác, vậy quá trình hiện thực hóa ý tưởng này sẽ diễn ra như thế nào, và nó sẽ ảnh hưởng ra sao đến quản lý ngân hàng? Chúng ta hãy cùng phân tích các chiến lược đằng sau.

Kế hoạch hợp tác của 3 ngân hàng lớn──Chìa khóa là kết nối với hệ thống hiện có

Kế hoạch hợp tác phát triển stablecoin của ba ngân hàng lớn chỉ mới dừng lại ở mức phát biểu vào mùa hè năm ngoái, nhưng sau khi luật pháp trong nước tiến bộ và luật GENIUS tại Mỹ được ban hành, kế hoạch này đã nhanh chóng hình thành từ năm 2024 đến 2025. Cơ quan quản lý tài chính Nhật Bản (FSA) cũng đã thể hiện sự lo ngại về xu hướng của Mỹ và đóng vai trò chủ đạo trong quá trình này.

Điểm đáng chú ý của dự án hợp tác này là nguyên tắc “đồng bộ điều kiện” từ khi thành lập. Rút kinh nghiệm từ thời kỳ ban đầu của thanh toán không tiền mặt, khi có nhiều hệ thống khác nhau cùng tồn tại, lần này các ngân hàng hướng tới xây dựng nền tảng dựa trên tiêu chuẩn chung và khả năng tương tác (interoperability), để các tổ chức tài chính cạnh tranh trong lớp ứng dụng trên cùng một nền tảng.

Điều quan trọng là kết nối với hạ tầng tài chính hiện có. Nếu có thể liên kết với mạng lưới ngân hàng toàn quốc (Zengin Net) hoặc hệ thống của Ngân hàng Nhật Bản (BOJ Net), thì tính tiện lợi sẽ được nâng cao rõ rệt. Cho đến nay, hệ thống thanh toán truyền thống và tài chính phi tập trung dựa trên blockchain vẫn tồn tại riêng biệt, nhưng khi hai hệ thống này được kết nối, cơ hội mở rộng quy mô sẽ xuất hiện rõ rệt.

Tại Mỹ, giá trị vốn hóa của stablecoin đã đạt khoảng 40 nghìn tỷ yên, trở thành mặt hàng thiết yếu trong giao dịch Bitcoin. Các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu, quỹ bảo hiểm quốc gia (sovereign funds), đều đã quen với việc mua Bitcoin bằng stablecoin. Trong khi đó, tại Nhật Bản, dù sự phổ biến của Bitcoin đang tăng lên, thì stablecoin tương ứng vẫn chưa xuất hiện. Tình hình này mang lại cảm giác cấp bách, không chỉ trong cạnh tranh doanh nghiệp mà còn liên quan đến vấn đề quốc gia về quyền phát hành tiền tệ.

Các trường hợp thử nghiệm thực tế

Về lịch trình phát hành, hiện tại chưa công bố rõ ràng, nhưng qua các thử nghiệm tại Mitsubishi Corporation, nhiều trường hợp sử dụng đã được khám phá. Hệ thống quản lý tiền mặt (CMS) là một trong những ứng viên tiềm năng.

Các doanh nghiệp toàn cầu có vốn lưu động tại nhiều nơi khác nhau, nhưng vốn ngoài giờ làm việc thường không thể di chuyển do giới hạn thời gian cắt. Kết quả là, hàng ngày có một lượng lớn vốn không sinh lãi nằm im trong nội bộ công ty. Nếu có thể sử dụng blockchain để vận hành 24/7, thì hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp sẽ được nâng cao rõ rệt.

Trong giai đoạn thử nghiệm, các trường hợp sử dụng như chuyển tiền xuyên biên giới cũng đang được xem xét cùng lúc, bên cạnh các hoạt động kiểm tra AML/CFT (chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố).

Phân chia vai trò với JPYC──Những phần không thể hòa hợp và mối quan hệ bổ sung

Việc ra mắt stablecoin JPY của Nhật Bản, JPYC, vào tháng 10 năm 2025, có vẻ như mâu thuẫn với kế hoạch của 3 ngân hàng lớn. Tuy nhiên, thực tế hai hệ thống này có thể đóng vai trò bổ sung cho nhau.

Điểm mạnh lớn nhất của kế hoạch 3 ngân hàng là khả năng kết nối với hệ thống tài chính hiện có, như liên kết trực tiếp với Zengin Net hoặc BOJ Net. Trong khi đó, JPYC có thể phù hợp với các trường hợp sử dụng dành cho tầng khách hàng nhỏ lẻ. Tương tự như ứng dụng “Kotorasōkin” do các ngân hàng lớn hợp tác vận hành, không kết nối trực tiếp với hệ thống Zengin, các giải pháp khác nhau có thể cùng tồn tại trong các lớp khác nhau. Đây là mô hình phân công, mỗi hệ thống phù hợp với nhu cầu thanh toán có quy mô khác nhau.

Cơ hội mới từ việc chuyển đổi theo Luật Giao dịch Tài chính (金商法)

Việc chuyển quyền giám sát sang cơ quan quản lý theo Luật Giao dịch Tài chính sẽ cho phép các công ty con ngân hàng tham gia hoạt động liên quan đến tài sản kỹ thuật số như phát hành, mua bán, trung gian, theo quy định của pháp luật. Đây sẽ là bước ngoặt mang tính cấu trúc trong ngành tài chính.

Hiện tại, việc xây dựng và cung cấp ETF tài sản kỹ thuật số đã được xem là bình thường. Các dịch vụ trung gian, lưu ký (custody) cũng đang được các nhóm nghiên cứu và phát triển, không chỉ trong bộ phận chiến lược số mà còn toàn bộ tập đoàn. Tuy nhiên, còn nhiều thách thức về bảo vệ người dùng, kiểm soát biến động giá, hệ thống kỹ thuật, cần phải xử lý chính xác, nếu không Nhật Bản có thể bị tụt lại trong cạnh tranh quốc tế.

Nguyên tắc tự chịu trách nhiệm trong dịch vụ Web3, như tự lưu ký, có những mặt không phù hợp với các quy tắc tài chính truyền thống. Để phù hợp với môi trường pháp lý và bảo vệ người dùng của Nhật Bản, cần có các giải pháp giảm bớt gánh nặng quản lý khóa bí mật, đồng thời đảm bảo an toàn, hoặc các tổ chức tài chính cung cấp ví lưu ký (custodial wallet). Không thể chỉ đơn giản bắt chước “bên nước ngoài làm như thế này”, mà phải dựa trên nhu cầu của khách hàng Nhật Bản để thiết kế phù hợp.

Token hóa và on-chain hóa thay đổi cấu trúc tài chính

Việc token hóa và on-chain hóa tài sản không chỉ là xu hướng công nghệ, mà còn có khả năng thay đổi toàn diện cấu trúc lợi nhuận của ngân hàng. Trong ba lĩnh vực: thanh toán, quản lý tài sản, và thị trường/chứng khoán, sẽ xuất hiện những thay đổi căn bản.

Nếu các giao dịch thanh toán trở nên rẻ hơn, tức thì, tần suất cao hơn, và xuyên biên giới, quy mô giao dịch sẽ vượt xa mọi dự đoán. Khi các doanh nghiệp trên toàn thế giới thực hiện các giao dịch thanh toán tức thì và quy mô lớn 24/7, thì khả năng xử lý của máy tính và năng lượng sẽ trở thành giới hạn. Lúc đó, sự tiến bộ đột phá của máy tính lượng tử sẽ trở nên cần thiết.

Khi token hóa các tài sản thực (RWA), phạm vi đầu tư sẽ mở rộng theo chiều ngang, và cấu trúc thị trường tài chính sẽ thay đổi căn bản. Thêm vào đó, thị trường liên ngân hàng (interbank market), nơi các ngân hàng trao đổi vốn và chứng khoán, cũng sẽ trở nên hiệu quả và nhanh hơn, từ đó thay đổi cách thức hoạt động của ngân hàng.

Tuy nhiên, sự chuyển đổi này không chỉ dựa vào một công nghệ duy nhất, mà là sự cộng hưởng của nhiều công nghệ tiến bộ. Giống như điện đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực sau 100 năm từ khi Edison phát minh bóng đèn, blockchain cũng đang trong quá trình xây dựng hạ tầng hỗ trợ dần dần. Thời gian dự kiến của quá trình này hiện nay là từ 5 đến 10 năm.

Các từ khóa của năm 2026──「Programmability」và 「Negative Capability」

Ông Isowa dự đoán từ khóa của năm 2026 là “đi vòng lại, chính là Programmability”. Sự xuất hiện của AI sinh sinh và máy tính lượng tử đã giúp khả năng lập trình của blockchain cuối cùng bắt đầu phát huy đúng giá trị. Thế giới mà AI đại diện cho việc ra quyết định đầu tư thay thế con người không còn là viễn cảnh xa vời nữa.

Điều thứ hai được nhấn mạnh là “Negative Capability”, tức khả năng không vội vàng đi đến kết luận trong các tình huống không chắc chắn, và duy trì khả năng suy nghĩ liên tục. Khi AI phổ biến nhanh chóng và nhiều dịch vụ trở nên đồng nhất, các tổ chức tài chính cần có khả năng dự đoán xa hơn 3-5 năm, đó mới là yếu tố quyết định để khách hàng lựa chọn họ.

Sự chuyển đổi căn bản của vai trò và chức năng ngân hàng

Môi trường quản lý ngân hàng thay đổi mạnh mẽ theo chu kỳ 10 năm. Cách đây 10 năm, việc viết tay phiếu và đóng dấu là chuyện bình thường tại quầy ngân hàng. Giờ đây, cảnh tượng đó đã biến mất. Các mô hình mới như kết hợp với các cửa hàng Starbucks đã bắt đầu hình thành.

Trong khi đó, việc sử dụng hạ tầng bên ngoài như AI, đám mây ngày càng phổ biến, thì các rủi ro mới cũng xuất hiện. Việc hoàn toàn chuyển sang đám mây không phải là câu trả lời đúng, mà cần kết hợp giữa môi trường tại chỗ (on-premises) và đám mây (hybrid). Công nghệ MCP (Model Context Protocol) gần đây giúp AI có thể xử lý tích hợp các môi trường khác nhau này. Chiến lược lưu trữ dữ liệu và an ninh phù hợp với thời đại mới là điều tối quan trọng.

Trong tương lai, công việc của ngân hàng sẽ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp tiện ích và hiệu quả do AI mang lại, mà còn phải hướng tới câu hỏi “Chúng ta mang lại giá trị gì cho khách hàng?”. Khi smartphone dần biến mất và mọi dịch vụ tài chính đều được thực hiện qua các AI agent chỉ bằng lệnh ngôn ngữ tự nhiên, ngân hàng sẽ được khách hàng lựa chọn dựa trên khả năng cung cấp dịch vụ “AI-Ready” một cách chủ động.

Tuy nhiên, trong thời đại mọi thứ đều được chuẩn hóa bởi AI, thì nguồn gốc của sự khác biệt chỉ còn ở con người. Việc liên tục suy nghĩ về “Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo” và thử nghiệm, sai sót là điều cần thiết. Khả năng suy nghĩ trong trạng thái dao động này chính là năng lực cốt lõi mà ngân hàng cần có trong kỷ nguyên tài chính mới.

Khi stablecoin, tài chính phi tập trung (DeFi), và các đổi mới công nghệ khác hòa quyện, những trường hợp sử dụng hoàn toàn mới sẽ xuất hiện. Việc theo dõi các xu hướng này và liên tục suy nghĩ chính là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các tổ chức tài chính sau năm 2026.