Sự sụp đổ của đế chế Villar: Từ "không thể chạm vào" đến "trường hợp thử nghiệm quản trị"

Phần khủng hoảng doanh nghiệp trở lại sau nhiều thập kỷ tại Philippines đã tấn công một tập đoàn đa ngành từng được cho là không thể chạm tới. Năm 2025, Nhóm Vijar trở thành trung tâm của vụ bê bối đánh giá gây sốc nhất trên thị trường, và các hành động cứng rắn sau đó của cơ quan quản lý đã cho thấy thị trường vốn của Philippines đã thay đổi căn bản.

Sai lầm lớn về đánh giá là khởi đầu của mọi chuyện

Khi Vijarland công bố đất đai mới mua với giá trị đánh giá tiêu đề là 1,33 nghìn tỷ peso, ban đầu điều này được hiểu như một chiến thắng về quy mô và tầm nhìn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, quan điểm lạc quan này nhanh chóng bị phá vỡ. Lời từ chối ký xác nhận điều chỉnh giá trị hợp lý của công ty kiểm toán Phuonbayan & Alauro là cảnh báo đầu tiên. Sau đó, kết quả điều tra của Ủy ban Chứng khoán (SEC) về phương pháp định giá cho thấy, công ty E-Value phụ trách con số 1 nghìn tỷ peso không tuân thủ các tiêu chuẩn đánh giá quốc tế.

Kết quả gây sốc. Quy mô tài sản chưa kiểm toán của Vijarland là 1,37 nghìn tỷ peso đã giảm còn chỉ 357 tỷ peso sau kiểm toán. Đây không chỉ là một chỉnh sửa số liệu mà còn là mất niềm tin vào nền tảng của doanh nghiệp. Giá cổ phiếu của Vijarland giảm hơn 80%, tài sản giấy trị giá khoảng 18 tỷ USD bốc hơi, và Manny Vijar đã rơi khỏi đỉnh của bảng xếp hạng tỷ phú Philippines.

Sự sụp đổ của huyền thoại “không thể chạm tới”

Bản chất của vụ bê bối đánh giá này không chỉ là sai sót kế toán thông thường. Nó bắt nguồn từ thái độ của chính Manny Vijar. Trong một cuộc phỏng vấn truyền thông trước đó, ông đã nói một cách bình thản rằng “Chỉ cần gán giá trị cho 3.500 hecta đất là có thể ra giá.” Những phát biểu kiểu tính toán sơ sài như vậy đã thể hiện niềm tin ngầm rằng quy mô lớn sẽ giúp tránh khỏi kiểm tra kỹ lưỡng. Thị trường vốn không hoạt động dựa trên những tính toán mong muốn. Các yếu tố như dòng tiền chiết khấu, thực tế quy hoạch, tiến trình hạ tầng, đường cong hấp thụ thị trường, và các thành tích bán hàng thực tế mới là những yếu tố quyết định đầu tư.

Trong nhiều năm, Nhóm Vijar đã hưởng lợi từ các đơn vị kinh doanh tích hợp chặt chẽ và sự linh hoạt chính trị. Ban đầu, họ được các nhà đầu tư tổ chức đánh giá cao, đạt điểm 9 trên 10, nhưng đến năm 2025, điểm số này chỉ còn 3. Khi các cơ quan quản lý bắt đầu yêu cầu minh bạch hơn, cấu trúc liên kết chặt chẽ này đột nhiên không còn giúp giảm thiểu rủi ro mà còn làm tăng chúng. Vị trí “không thể chạm tới” đã biến mất trong chớp mắt.

Chuỗi khủng hoảng: Suy thoái của các bộ phận kinh doanh

Suy thoái của đế chế Vijar không chỉ dừng lại ở vấn đề định giá. Prime Water, từ một mô hình hợp tác tư nhân, đã trở thành mục tiêu giám sát của cơ quan quản lý. Liên doanh với khu vực cấp nước đang đối mặt với áp lực từ các nhà lập pháp và các bên liên quan địa phương về chất lượng dịch vụ, thay đổi giá, và tính công bằng của hợp đồng. Mặc dù lợi nhuận vẫn còn mạnh, từ 196 triệu peso năm 2017 lên gần 1,8 tỷ peso năm 2023, nhưng lợi nhuận đơn thuần không còn đủ để bảo vệ doanh nghiệp khỏi áp lực chính trị và xã hội ngày càng tăng.

Trong khi đó, ngành điện của SIPCOR đối mặt với tình hình nghiêm trọng hơn. Sau khi Ủy ban Điều tiết Năng lượng (ERC) kết luận rằng SIPCOR không thể cung cấp dịch vụ cải thiện bắt buộc, họ đã mất giấy phép hoạt động tại Sikiho. Quyết định này mang tính biểu tượng, lần đầu tiên nhà nước hủy bỏ quyền kinh doanh của tài sản Vijar. Điều này gửi một thông điệp rõ ràng đến thị trường rằng bất kỳ tập đoàn đa ngành nào cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn hoạt động của cơ quan quản lý.

Cửa hàng AllDay cũng không thoát khỏi xu hướng thay đổi. Trước đó, là một biểu tượng bán lẻ của Nhóm Vijar, doanh thu của họ giảm còn 9,25 tỷ peso, lợi nhuận ròng chỉ còn 268 triệu peso. Cổ phiếu của họ, từng ra mắt ở mức 0,60 peso trong đợt IPO năm 2021, hiện chỉ giao dịch ở phần nhỏ của mức giá đó, và vốn hóa thị trường đã giảm khoảng 70% so với đỉnh.

Thất bại trong quản trị dẫn đến chiến thắng của quy định

Điều đặc biệt khiến câu chuyện Vijar mang tính bài học là sự sụp đổ của họ không phải do sốc bên ngoài hay khủng hoảng kinh tế vĩ mô, mà do xung đột nội bộ giữa các căng thẳng leo thang và môi trường quy định mới quyết tâm thể hiện quyền lực. Phần thưởng cho các tập đoàn đa ngành đã biến thành một khoản giảm giá của chính phủ trong chớp mắt.

Chỉ số rủi ro đã tăng vọt theo tích lũy tranh chấp. Các tranh chấp hợp đồng liên doanh Prime Water, thất bại dịch vụ của SIPCOR, chỉnh sửa kế toán của Vijarland, và sự sụp đổ đột ngột niềm tin của nhà đầu tư. Đường cong vốn hóa của cả Vijarland và AllDay đều phản ánh rõ quy mô của việc chỉnh sửa danh tiếng.

Đối với các nhà đầu tư toàn cầu, khủng hoảng Vijar 2025 không chỉ là một rối loạn tài chính của một gia đình, mà còn là một minh chứng rõ ràng hơn. Các cơ quan quản lý Philippines bắt đầu lộ rõ răng thật, cho thấy thị trường vốn của quốc gia đã bước vào giai đoạn đánh giá dựa trên kỷ luật, hiệu suất dịch vụ, và tính trung thực kế toán, ngang bằng với quyền tiếp cận chính trị.

2026: Hồi phục, rút lui hay thiết lập lại?

Năm tới sẽ là một năm quan trọng đối với tập đoàn Vijar. Các nhà đầu tư đã bắt đầu phân tích xem nhóm có bắt đầu phục hồi hay tiếp tục chịu đựng hậu quả của quá khứ.

Điều quan trọng nhất là Vijarland cần cung cấp một bảng cân đối hoàn toàn bình thường. Các số liệu đã kiểm toán, công khai rõ ràng các bên liên quan, và áp dụng phương pháp định giá bảo thủ, có thể phòng vệ được là yêu cầu bắt buộc. Cho đến khi xua tan bóng ma của mức định giá 1 nghìn tỷ peso, thị trường sẽ còn do dự trong việc định giá lại cổ phiếu.

Tương tự, số phận của Prime Water cũng rất quan trọng. Các báo cáo về hợp tác hoặc bán tài sản với các tập đoàn khác có thể gợi ý con đường tiềm năng để giảm thiểu tiếp xúc quy định. Tuy nhiên, để các bước này thành công, cần giải quyết các vấn đề cơ bản phức tạp hơn như nợ nần, nghĩa vụ dịch vụ, và bảo vệ người tiêu dùng.

Thử thách thứ ba nằm ở việc chuyển đổi hoạt động của AllDay và các doanh nghiệp kế thừa của SIPCOR. Việc ổn định biên lợi nhuận trong bán lẻ và cải thiện đáng tin cậy dịch vụ điện và nước sẽ chứng minh rằng nhóm có khả năng tái xây dựng đế chế dựa trên hiệu suất chứ không phải quyền lực.

Cuối cùng: Danh tiếng là con số

Câu chuyện Vijar nhắc nhở rõ ràng rằng ngay cả đế chế thương mại được thiết lập vững chắc nhất cũng có thể được đánh giá lại trong một đêm, và trong thị trường mới nổi, danh tiếng không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một mục trong bảng cân đối kế toán chờ đợi để được thị trường đánh giá ngay khi cơ quan quản lý quyết định rằng các tính toán không còn phù hợp nữa.

Trớ trêu thay, sự sụp đổ của Nhóm Vijar từ vị trí “không thể chạm tới” có thể không làm yếu đi câu chuyện đầu tư của Philippines, mà còn làm tăng thêm sức mạnh của nó. Các cơ quan quản lý đã thể hiện rõ rằng họ đang hướng tới một thị trường giám sát đáng tin cậy hơn bằng cách nhấn mạnh các quy tắc đánh giá, hiệu suất dịch vụ công, và trách nhiệm công khai. Các tập đoàn đa ngành có quản trị yếu kém giờ đây đã nhận được cảnh báo. Đế chế chưa hoàn toàn sụp đổ, nhưng những huyền thoại xung quanh nó đã chắc chắn bị phá vỡ.