Kryptominer trên máy tính của bạn: dấu hiệu và phương pháp kiểm tra

Với sự gia tăng phổ biến của tiền điện tử, các hacker tích cực sử dụng sức mạnh tính toán của người dùng để khai thác tài sản số. Nếu bạn nhận thấy máy tính của mình hoạt động chậm hơn rõ rệt, quạt tản nhiệt kêu to hơn bình thường, đó có thể là tín hiệu cảnh báo. Hãy cùng tìm hiểu cách phát hiện phần mềm đào coin trên thiết bị của bạn và bảo vệ bản thân khỏi mối đe dọa này.

Chuyện gì xảy ra khi virus-đào coin xâm nhập vào hệ thống?

Phần mềm độc hại đào coin — không chỉ đơn thuần là virus, mà còn là hình thức khai thác kỹ thuật số. Khi phần mềm này có mặt trên máy tính của bạn, nó bắt đầu âm thầm sử dụng CPU và card đồ họa để giải các bài toán toán học cần thiết để xác nhận các giao dịch tiền điện tử.

Điểm khác biệt so với đào coin hợp pháp là người dùng không tự nguyện chọn hoạt động này. Phần mềm được cài đặt mà không có sự đồng ý, hoạt động ở chế độ nền dưới dạng tiến trình hệ thống và gửi kết quả tính toán về máy chủ của tội phạm mạng.

Về mặt kỹ thuật, đây gọi là cryptojacking — hiện tượng hacker chuyển hướng sức mạnh của thiết bị của bạn vào túi của họ.

Các triệu chứng chính của nhiễm độc

Làm thế nào để biết có phần mềm đào coin trên máy tính của bạn? Chú ý đến các thay đổi sau:

Hiệu suất giảm rõ rệt. Ngay cả các thao tác đơn giản — mở trình duyệt, khởi chạy trình chỉnh sửa văn bản — cũng mất nhiều thời gian hơn. Hệ thống thường “đơ” vài giây.

Tài nguyên sử dụng tối đa. Ngay cả khi bạn không làm gì, CPU hoặc card đồ họa vẫn tải 70-100%. Có thể thấy rõ trong bất kỳ trình giám sát hệ thống nào.

Thiết bị quá nhiệt. Quạt quay ở tốc độ tối đa, phát ra tiếng ồn lớn. Vỏ máy tính hoặc đáy laptop nóng lên khi chạm vào.

Hóa đơn tiền điện tăng lên. Nếu tiêu thụ năng lượng đột ngột tăng mà không rõ lý do, cần cảnh giác.

Trong Task Manager xuất hiện các tiến trình lạ. Có thể là các chương trình có tên nghi ngờ như “sysupdate.exe” hoặc “proc64.exe”, tiêu thụ tài nguyên tích cực.

Trình duyệt hoạt động không ổn định. Các tiện ích mở rộng mới tự động xuất hiện, tab tự mở, tốc độ tải trang giảm.

Những dấu hiệu này hiếm khi xuất hiện cùng lúc, nhưng nếu bạn để ý thấy ít nhất một vài trong số đó — đã đến lúc tiến hành chẩn đoán.

Hướng dẫn từng bước: cách phát hiện phần mềm đào coin

Bước 1: Phân tích các tiến trình đang hoạt động

Bắt đầu bằng cách đơn giản — xem những gì đang chạy trên máy tính của bạn ngay bây giờ.

Mở Task Manager (Ctrl + Shift + Esc trong Windows hoặc “Activity Monitor” trong macOS). Chuyển sang tab “Processes” và sắp xếp theo sử dụng CPU giảm dần.

Tìm các tiến trình có đặc điểm:

• Chiếm 30% trở lên tài nguyên CPU mà không rõ lý do
• Có tên lạ, viết thường hoặc có số
• Được chạy bởi tài khoản hệ thống (điều này đáng ngờ cho các ứng dụng bình thường)
• Tiếp tục hoạt động ngay cả sau khi khởi động lại máy

Nhấp chuột phải vào tiến trình đáng ngờ và chọn “Open file location”. Nếu file nằm trong thư mục Temp hoặc thư mục không bình thường khác, đó là dấu hiệu cảnh báo thêm.

Bước 2: Chạy quét toàn bộ bằng phần mềm diệt virus

Phần mềm chuyên dụng — đồng minh chính trong cuộc chiến chống phần mềm độc hại. Chọn một trong các phần mềm đã được kiểm chứng:

Kaspersky — phát hiện cryptojacking chính xác cao.

Malwarebytes — tập trung vào các mối đe dọa ẩn, hiệu quả hơn chống đào coin so với các phần mềm diệt virus truyền thống.

Bitdefender — nhẹ, nhanh, không làm đơ hệ thống khi quét.

Cài đặt phần mềm, cập nhật định nghĩa virus mới nhất, rồi chạy quét toàn bộ hệ thống. Quá trình này có thể mất từ 30 phút đến vài giờ tùy theo dung lượng dữ liệu.

Sau khi quét xong, xem kết quả trong quarantine — sẽ liệt kê các mối đe dọa đã phát hiện. Nếu thấy “Trojan.CoinMiner” hoặc tên tương tự, đó xác nhận có virus. Nhấn xóa và khởi động lại máy.

Bước 3: Kiểm tra tự động khởi động

Hầu hết các phần mềm đào coin tự khởi động khi bật máy. Hãy xóa chúng khỏi đó.

Trong Windows, nhấn Win + R, gõ “msconfig” và mở tab “Startup”. Xem kỹ danh sách và vô hiệu hóa tất cả các chương trình bạn không tự cài đặt.

Trên Mac, mở “System Preferences”, rồi “Users & Groups”. Chọn tài khoản của bạn và chuyển sang “Login Items”. Xóa các ứng dụng không quen thuộc.

Dấu hiệu của vấn đề là có các chương trình tên lạ hoặc từ nhà phát triển không rõ nguồn gốc trong danh sách tự khởi động.

Bước 4: Kiểm tra trình duyệt

Mining qua trình duyệt — một trong những cách phổ biến nhất để nhiễm độc. Để phát hiện miner qua trình duyệt:

Truy cập trang quản lý tiện ích mở rộng (trên Chrome là “Settings” → “Extensions”, trong Firefox — “Add-ons”). Xóa tất cả các plugin bạn không nhớ đã cài.

Dọn dẹp cache và cookie — thường chứa các script độc hại. Nên làm định kỳ.

Cài đặt trình chặn quảng cáo và các trang web đào coin — MinerBlock, uBlock Origin hoặc các tiện ích mở rộng tương tự giúp ngăn chặn script đào coin chạy trên các trang web.

Nếu trình duyệt chậm hơn rõ rệt ngay cả khi truy cập các trang nhẹ, đó có thể là dấu hiệu của phần mềm đào ẩn.

Bước 5: Sử dụng các công cụ nâng cao

Dành cho người dùng sẵn sàng phân tích sâu hơn:

Process Explorer (tải từ trang chính thức của Microsoft) cho thấy thông tin chi tiết về từng tiến trình. Chạy chương trình, tìm tiến trình có tải cao, nhấp chuột phải và chọn “Check online” — hệ thống sẽ cho biết thông tin về ứng dụng đó.

Resource Monitor (được tích hợp trong Windows) giúp theo dõi tải tài nguyên theo thời gian thực và xem tiến trình nào tiêu thụ nhiều năng lượng nhất.

Wireshark phân tích lưu lượng mạng. Các miner thường gửi dữ liệu về máy chủ từ xa — Wireshark giúp phát hiện các kết nối mạng đáng ngờ.

Các cách kiểm tra bổ sung

Nếu các phương pháp cơ bản không phát hiện ra gì, mà hiệu suất vẫn còn vấn đề:

Giám sát hoạt động mạng. Mở Command Prompt (Win + R → “cmd”), gõ “netstat -ano” và phân tích danh sách kết nối. Các miner thường kết nối tới các pool khai thác nổi tiếng — tra IP trong internet.

Theo dõi nhiệt độ. Dùng HWMonitor hoặc MSI Afterburner. Nếu nhiệt độ CPU cao hơn 50°C khi ở chế độ nghỉ, đó là bất thường và có thể là hoạt động nền.

Kiểm tra hệ thống tập tin. Các phần mềm đào coin thường lưu file trong thư mục Temp, AppData hoặc Program Files. Sử dụng tìm kiếm để phát hiện các file thực thi lạ có ngày tạo gần đây.

Làm thế nào virus-đào coin xâm nhập vào máy tính?

Hiểu rõ nguồn lây nhiễm giúp bạn tránh gặp phải trong tương lai:

• Phần mềm lậu và crack — tải phần mềm có bản quyền từ các trang web không rõ nguồn gốc thường kèm theo phần mềm độc hại.
• Phishing — các liên kết độc hại trong email, tin nhắn, mạng xã hội.
• Lỗ hổng hệ điều hành — Windows hoặc macOS cũ, chưa vá lỗi.
• Truy cập các trang web nhiễm độc — một số trang web chứa mã độc cố gắng tải phần mềm đào coin vào thiết bị của bạn.
• Torrent và các tài liệu lậu — nguồn phổ biến của phần mềm độc hại.

Gỡ bỏ phần mềm đào coin

Nếu phát hiện virus, thực hiện theo thứ tự sau:

Kết thúc tiến trình đáng ngờ trong Task Manager (nhấp chuột phải → “End task”).

Tìm đường dẫn file qua thuộc tính của tiến trình và xóa thủ công. Nếu hệ thống không cho phép, khởi động vào chế độ Safe Mode rồi xóa.

Chạy lại phần mềm diệt virus để quét các phần còn sót.

Dùng CCleaner để xóa các file tạm và các mục trong registry liên quan đến phần mềm độc hại.

Trong trường hợp nghiêm trọng, phần mềm đào coin đã ăn sâu vào hệ thống, có thể cần cài đặt lại hệ điều hành.

Phòng ngừa: làm thế nào để tránh nhiễm độc

Phòng ngừa còn hiệu quả hơn chữa trị:

• Cài đặt phần mềm diệt virus đáng tin cậy và cập nhật định kỳ hàng tuần.
• Tải phần mềm chỉ từ các trang chính thức của nhà phát triển.
• Sử dụng VPN khi truy cập các trang đáng ngờ.
• Thường xuyên cập nhật hệ điều hành và phần mềm đã cài đặt.
• Vô hiệu hóa JavaScript trên các trang web không tin cậy.
• Tránh nhấp vào các liên kết lạ.
• Sử dụng trình quản lý mật khẩu và xác thực hai yếu tố.

Kết luận

Khả năng phát hiện kịp thời phần mềm đào coin trên máy tính của bạn là kỹ năng quan trọng trong thời đại số. Các virus đào coin ngày càng tinh vi, nhưng chúng để lại dấu vết: hoạt động chậm, tải cao, tiến trình lạ.

Theo hướng dẫn của chúng tôi, bạn có thể kiểm tra máy tính có chứa phần mềm đào coin hay không và tự bảo vệ khỏi các mối đe dọa trong tương lai. Đừng chần chừ kiểm tra khi thấy các dấu hiệu ban đầu — phát hiện sớm sẽ giảm thiểu thiệt hại tối đa.

Hãy kết hợp các phương pháp: Task Manager để phân tích ban đầu, phần mềm diệt virus để phát hiện, các công cụ chuyên dụng để nghiên cứu sâu hơn. Bảo vệ thiết bị của bạn và giữ an toàn trong thế giới số.