2025年最扎眼的经济怪象：生产率在飞，工资在跌。

Theo số liệu thống kê, trong hai quý liên tiếp Q2-Q3, tăng trưởng sản lượng phi nông nghiệp theo năm đạt 4.5-4.9%, mức này gần bằng mức của thời kỳ bong bóng internet. Nghe có vẻ rất ấn tượng, nhưng khi nhìn lại thực tế, mức lương theo giờ lại giảm âm từ 0.2-2.2% — đây là sự lệch lạc cực đoan nhất kể từ năm 1997, chỉ thua kỷ lục trong đại dịch năm 2020.

Về mặt logic, việc nâng cao năng suất có nghĩa là mỗi giờ sản xuất ra nhiều hơn. Lợi nhuận của doanh nghiệp tăng lên, chắc chắn sẽ chia sẻ một phần thành quả đó với nhân viên chứ? Nếu không, tại sao lại bắt công nhân chấp nhận công nghệ mới? Nhưng thực tế lại tạt một gáo nước lạnh: tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp đạt mức cao kỷ lục 20%, trong khi chi phí lao động trên đơn vị lại giảm mạnh 1.9%, và công nhân vẫn nhận lương thực tế bị thu hẹp. Khoảng tiết kiệm 13 điểm phần trăm này (giảm phần lao động 9 điểm + giảm chi phí lãi vay 4 điểm) gần như đều rơi vào túi cổ đông.

Trên thị trường, hai phe tranh luận gay gắt nhất:

Phe lạc quan nói rằng, lợi ích từ năng suất AI vẫn chưa truyền dẫn đến tiền lương, cần thời gian, giống như hồi đầu những năm 1990 của "sự phục hồi không việc làm" cuối cùng cũng dẫn đến thịnh vượng. Nhưng phe bi quan không đồng ý — đây không phải là thịnh vượng, mà là sự khai thác tăng tốc. AI giúp các doanh nghiệp có thể sa thải 120 triệu lao động vào năm 2025, đồng thời vẫn duy trì sản lượng, khiến khả năng thương lượng của công nhân bị nghiền nát hoàn toàn.

Hãy xem lại dữ liệu lịch sử, lý lẽ của phe bi quan còn thuyết phục hơn: từ năm 1995 đến 2023, sự "tách rời" này đã khiến công nhân mất đi 3-5% thu nhập suốt đời. Liệu lần này có thực sự khác biệt?