Nhìn vào dữ liệu kinh tế quý 3 năm 2025, có vẻ như mọi thứ đang rất rực rỡ. GDP tăng trưởng 4.3% so với cùng kỳ, mức lợi nhuận của doanh nghiệp đạt đỉnh cao hai năm, thị trường chứng khoán liên tục đi lên. Những chỉ số này được đưa ra, ai nhìn vào cũng nói một câu "Kinh tế đang phục hồi".

Nhưng điều kỳ lạ đã xảy ra.

Theo lối mòn cũ của kinh tế học, chuỗi logic sẽ là như sau: Doanh nghiệp kiếm được nhiều tiền → Mở rộng tuyển dụng → Thu nhập của nhân viên tăng → Tiêu dùng phục hồi → Đẩy mạnh tăng trưởng hơn nữa. Nhưng giờ đây thì sao? Chuỗi này đã hoàn toàn đứt đoạn ở bước "tuyển dụng".

Tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4.6%, tăng trưởng việc làm gần như dừng lại, lần đầu tiên kể từ năm ngoái, các vị trí công việc văn phòng còn xuất hiện sự co hẹp mang tính cấu trúc. Điều này không phải do nhu cầu thị trường yếu đi, cũng không phải do niềm tin của doanh nghiệp giảm sút. Ngược lại, doanh nghiệp hiện nay có lợi nhuận dày đặc nhất, hiệu quả cao nhất.

Đây chính là vấn đề.

Trước đây, con đường tiến bộ công nghệ khá rõ ràng — máy móc làm việc chân tay, con người làm những công việc cần trí óc. Nhưng AI thì khác. Lần đầu tiên, AI đã thay thế một cách hệ thống các công việc "quyết định, phân tích, đánh giá" vốn thuộc về trí não của con người. Logic của doanh nghiệp hiện nay rất đơn giản: Tôi không cần nhiều người hơn, tôi cần ít người hơn, chi phí thấp hơn, năng suất cao hơn.

Đây không phải là biến động theo chu kỳ, mà là sự thay đổi mang tính cấu trúc. Kinh tế đang tăng trưởng, nhưng mô hình tăng trưởng đã thay đổi — nó không còn cần một lượng lớn lao động để gánh vác nữa. Đường đứt gãy này, có lẽ còn đáng suy nghĩ hơn cả con số GDP.