Gần đây nếu bạn theo dõi hệ sinh thái Ethereum, có thể bạn sẽ cảm thấy một sự chia cắt kỳ lạ.

Một mặt, các nhà phát triển đang thảo luận sôi nổi về lộ trình mở rộng, kiến trúc Rollup, Interop, ZK, PBS và những chi tiết kỹ thuật khác, cảnh tượng khá sôi động. Mặt khác, cộng đồng lại phàn nàn "tại sao không tham vọng hơn", "giá coin sao lại tệ vậy", "quỹ có phải tự cho rằng mình quá tuyệt vời không", không khí cảm xúc ngày càng nặng nề.

Có vẻ như hai tiếng nói không liên quan gì đến nhau, thực chất lại chỉ vào cùng một vấn đề cốt lõi: Ethereum muốn trở thành hệ thống như thế nào?

Suy xét kỹ lưỡng, những tranh cãi này hoàn toàn không phải là vấn đề kỹ thuật. Sự bất đồng thực sự xuất phát từ sự hiểu biết khác nhau về "giá trị cốt lõi" của Ethereum. Chỉ khi nào làm rõ những tiền đề giá trị này, ta mới có thể giải thích tại sao Ethereum lại đưa ra những lựa chọn khiến người ta cảm thấy "không khá lắm".

**Cảm giác lo âu trong hệ sinh thái đang phát triển**

Gần đây cộng đồng Ethereum không lặng lẽ. Từ sự suy ngẫm về lộ trình tập trung Rollup, đến thảo luận về khái niệm "Ethereum Alignment", rồi đến việc so sánh với các công khai blockchain hiệu suất cao khác, một cảm giác bất an vô danh đang từ từ lan tỏa.

Cảm xúc lo âu này thực ra khá hợp lý. Bạn thấy các công khai blockchain khác đang tranh TPS, tranh TVL, tranh tường thuật mới, tranh tốc độ phản hồi, còn Ethereum thì sao? Vẫn đang thảo luận lặp lại về phân mảnh trạng thái, outsourcing thực hiện, khả năng tương tác xuyên chuỗi, những khái niệm hơi trừu tượng đó. Từ cảm nhận trực quan, nó trông vừa không đủ hấp dẫn, vừa không đủ cấp thiết.