Tại sao tinh thần phản kháng của người Trung Quốc đều tập trung vào những điều không thể sinh tồn? Ví dụ: Trong lịch sử, phần lớn là các cuộc nổi dậy của nông dân sau khi không thể ăn nổi cơm. Thực ra không phải là “người Trung Quốc sinh ra đã như vậy”, mà là kết quả của điều kiện cấu trúc lâu dài đã hình thành nên. Cấu trúc đã định hình, trong lịch sử Trung Quốc, phản kháng của tầng lớp bình dân thường không nhằm “nâng cao quyền lợi”, mà là để “đảm bảo sinh tồn”. Khi “không thể sống nổi” trở thành trạng thái phổ biến, phản kháng mới xuất hiện dưới dạng bùng nổ.

Thứ nhất, cấu trúc kinh tế quyết định “ngưỡng chịu đựng”

Kinh tế nông nghiệp nhỏ: Một khi mất lương thực, đó là đường cùng. Trung Quốc lâu nay là một xã hội tự cung tự cấp dựa vào đất đai cao độ: nông dân hầu như không có tiết kiệm, không có bảo hiểm xã hội, tự do di chuyển hạn chế. Một khi gặp thiên tai, thuế tăng, quan lại bóc lột, đe dọa trực tiếp đến sinh tồn. Vì vậy, phản kháng thường xảy ra ở giai đoạn “không ăn nổi cơm”, chứ không phải ở giai đoạn “quyền lợi bị đàn áp”. Ngược lại, xã hội công nghiệp thương mại có khả năng dự phòng, xã hội đô thị hóa có các con đường sinh tồn thay thế.

Thứ hai, cấu trúc chính trị: Thiếu “kênh chống đối trung gian”

Trong chính trị truyền thống Trung Quốc, phản kháng là “đường cụt”. Trong xã hội Trung Quốc cổ đại, không có: cạnh tranh chính trị hợp pháp, phản đối hợp pháp thường xuyên, tổ chức tự trị, gần như không có lớp đệm pháp lý giữa quan và dân.

Kết quả là: bất mãn nhỏ bị đàn áp, bất mãn trung bình bị tiêu hóa hoặc phân hóa, tích tụ đến giới hạn, cuối cùng bùng nổ một lần.

Điều này tạo ra đặc điểm: không phản kháng thì chịu đựng đến cùng, phản kháng thì là “phản kháng sinh tồn”.

Thứ tư, yếu tố văn hóa: Nhấn mạnh “chịu đựng”, “ổn định”, “không gây rối”

Đạo đức Nho giáo trong thiết kế hệ thống củng cố “chịu đựng đến giới hạn”, xã hội Nho giáo coi trọng: nhẫn nhịn, ổn định, trách nhiệm gia đình, không làm rối loạn tập thể. Nhiều người không phải là không biết bất công, mà là nghĩ: “Liệu còn chịu đựng nổi không?”, “Chịu đựng thêm chút nữa, có qua được không?”, “Đừng làm phiền gia đình”, điều này không phải là yếu đuối, mà là một dạng lý trí sinh tồn.

Thứ năm, tại sao không giống phương Tây “phản kháng sớm hơn”?

Phản kháng của phương Tây, phần lớn là “thiệt hại về lợi ích biên”. Ở châu Âu, Bắc Mỹ: tầng lớp dân cư sớm, có công đoàn, giáo hội tự trị, có truyền thống “đối đầu hợp pháp”, nên thường thấy: giảm lương thì đình công, tăng thuế thì phản đối, bất công pháp lý thì kiện tụng, chứ không đợi đến mức “đến bờ chết đói” mới hành động.

Sự khác biệt cốt lõi không nằm ở “dũng khí”, mà ở cấu trúc xã hội có để lại cho bạn không gian xoay sở.

Thứ sáu, một điểm dễ bị bỏ qua

Nổi dậy của nông dân nhiều như vậy không phải vì họ “cáu kỉnh hơn”, mà vì họ bị đẩy đến bước đường cùng đầu tiên. Các tầng lớp thành thị có quan hệ, có nguồn lực, thương nhân có thể chuyển đi, quan lại có thể tự bảo vệ, chỉ có nông dân không còn lối thoát. Vì vậy, lịch sử bạn thấy sẽ thể hiện rõ ràng hơn: “Một khi phản kháng, chắc chắn là khi không còn sống nổi nữa.”

Cuối cùng, không phải “người Trung Quốc chỉ phản kháng khi đói”, mà là “trong xã hội thiếu kênh thể hiện chính thức, phản kháng bị trì hoãn đến khoảnh khắc sụp đổ của sinh tồn.”

Tại sao có người mong muốn tiếp tục đàn áp đến mức tối đa, chờ đợi khoảnh khắc đó đến?

Thực ra, không còn bàn về “có dám hay không”, mà là bàn về một vấn đề sâu xa hơn: Một xã hội, có nhất thiết phải đi đến bờ vực thẳm mới cho phép có người dừng lại hay không.

Vậy, bạn nghĩ rằng mong muốn tiếp tục đàn áp đến mức tối đa, chờ đợi khoảnh khắc đó đến? Hay con người muốn cầm ngay lưỡi hái và cuốc xới, phản kháng ngay lập tức?