Tâm lý thị trường 2025: Khi hệ thống tiền tệ buộc phải tái định vị

Mở đầu｜Tuyên bố ngành hay tuyên bố tâm lý?

Năm 2025 sẽ được nhớ đến không vì những vấn đề hệ thống, mà vì sự bất cân xứng giữa thực tế kinh tế và cảm nhận tâm lý. Báo cáo hàng năm của Messari (hơn 100.000 từ, 401 phút đọc) nhấn mạnh một điểm kỳ quặc: Crypto Fear & Greed Index rơi xuống 10 vào tháng 11 - mức độ “cực kỳ sợ hãi” hiếm gặp trong hơn một thập kỷ.

Nhưng khi kiểm tra sâu, điều ngạc nhiên là:

• Không có sàn giao dịch nào vỡ nợ hay lạm dụng quỹ người dùng
• Không có chuỗi tín dụng sụp đổ
• Vốn hóa thị trường không rơi dưới đỉnh chu kỳ trước
• Quy mô stablecoin thậm chí đạt kỷ lục lịch sử
• Khung pháp lý tiếp tục rõ ràng hơn

Điều này nêu ra một câu hỏi cơ bản: Nếu ngành không sụp đổ, tại sao tâm lý lại xuống dốc ghê gớm?

Hiện tượng nhân đôi: Hai thị trường, hai trải nghiệm

Messari chỉ ra một điều rất thú vị. Với các tổ chức Wall Street phân bổ tài sản crypto, năm 2025 là năm tốt nhất từ khi họ bước vào lĩnh vực này. Nhưng với những người theo dõi giá trên Telegram hay Discord để tìm Alpha, đây là năm đau đớn nhất họ từng trải qua.

Cùng một thị trường, hai kinh nghiệm hoàn toàn đối lập. Đây không phải biến động tâm lý ngẫu nhiên, mà là một sự lệch pha cấu trúc: thị trường đang thay đổi những người tham gia chính, nhưng hầu hết vẫn dùng những chiến lược cũ để chơi trò chơi mới.

Tại sao người nhỏ lẻ lại thua cuộc?

Năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên một giả định cũ bị phá vỡ một cách hệ thống:

Trước đây: chỉ cần sớm, chăm chỉ, có độ chấp nhận rủi ro cao là sẽ kiếm được lợi nhuận vượt trội.

Hiện nay:

• Tài sản không còn được định giá cao chỉ vì “câu chuyện”
• Tăng trưởng Layer 1 không tự động chuyển thành lợi nhuận token
• Biến động cao không còn bảo đảm lợi nhuận cao

Kết quả: nhiều người bắt đầu cho rằng nếu họ không kiếm được tiền, thì toàn ngành phải có vấn đề. Nhưng Messari lại kết luận ngược lại - ngành đang trở nên giống một hệ thống tài chính trưởng thành, không còn là cỗ máy tạo lợi nhuận đầu cơ liên tục.

Bốn năm thay đổi: Từ nợ đến lựa chọn tiền tệ

Để hiểu sâu hơn, cần nhìn vào nguyên nhân gốc rễ. Biểu đồ nợ công toàn cầu trong 50 năm qua cho thấy một xu hướng không thể đảo ngược:

• Mỹ: 120,8% GDP
• Nhật Bản: 236,7% GDP
• Pháp: 113,1% GDP
• Anh: 101,3% GDP
• Trung Quốc: 88,3% GDP
• Ấn Độ: 81,3% GDP
• Đức: 63,9% GDP

Đây không phải lỗi của quốc gia nào cụ thể, mà là kết cục chung vượt qua ranh giới hành chính và chính trị. Dù là nền dân chủ hay tập quyền, nợ công đều tăng nhanh hơn sản lượng kinh tế.

Khi nợ tăng nhanh hơn tăng trưởng kinh tế, hệ thống chỉ có ba lựa chọn: lạm phát, lãi suất thực thấp kéo dài, hoặc kiềm chế tài chính. Dù chọn con đường nào, chi phí đều do những người tiết kiệm gánh chịu.

Messari viết rất kiềm chế: “Khi nợ tăng nhanh hơn sản lượng, tiết kiệm chắc chắn là bên bị hy sinh.”

Năm 2025: Khi sự tỉnh ngộ trở thành tập thể

Tâm lý sụp đổ vào năm 2025 vì đó là năm ngày càng nhiều người lần đầu tiên rõ ràng nhận thức về điều này. Trước đây, mọi người còn tin vào các giả định cũ:

• Lạm phát chỉ là tạm thời
• Tiền mặt luôn an toàn
• Tiền pháp định là ổn định dài hạn

Nhưng hiện thực liên tục phủ nhận:

• Làm việc chăm chỉ ≠ Bảo toàn tài sản
• Tiết kiệm liên tục bị bào mòn
• Phân bổ tài sản trở nên khó khăn hơn

Sự sụp đổ tâm lý không đến từ Crypto, mà từ sự lung lay niềm tin vào toàn bộ hệ thống tài chính. Crypto chỉ là nơi cảm nhận cú sốc này đầu tiên.

Tại sao Crypto không phải là “tờ phiếu kiếm tiền”?

Một điểm dễ bị hiểu sai: Crypto được tạo ra để hứa hẹn lợi nhuận cao hơn. Thực ra, giá trị cốt lõi của nó là:

• Quy tắc có thể dự đoán được
• Chính sách tiền tệ không bị một tổ chức đơn lẻ thay đổi tùy tiện
• Tài sản có thể tự lưu ký
• Giá trị có thể chuyển xuyên biên giới mà không cần xin phép

Nó không phải “công cụ kiếm tiền”, mà là: Trao lại quyền lựa chọn tiền tệ cho cá nhân trong một thế giới nợ cao, bất định thấp.

BTC: Tiền được lựa chọn, không phải được thắng

Một hiểu lầm phổ biến: Bitcoin chiến thắng các tài sản khác. Sự thật phức tạp hơn - tiền không phải vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề đồng thuận xã hội.

BTC không cần “nhanh hơn”, “rẻ hơn” hay “nhiều chức năng hơn”. Nó chỉ cần được coi là nơi lưu trữ giá trị lâu dài, ổn định.

Dữ liệu từ 1/12/2022 đến 11/2025 nói rõ:

• BTC tăng 429%
• Vốn hóa: từ 318 tỷ USD → 1,81 nghìn tỷ USD
• BTC.D tăng từ 36,6% → 57,3%

Trong lý thuyết là “thời đại bùng nổ altcoin”, dòng tiền lại liên tục quay về BTC. Đây là thị trường phân loại lại tài sản.

ETF và DAT (tài sản kỹ thuật số) không chỉ tạo ra “mua mới”, chúng thay đổi ai mua, tại sao mua, có thể giữ bao lâu:

• ETF biến BTC thành tài sản hợp pháp
• DAT đưa BTC vào bảng cân đối kế toán doanh nghiệp
• Dự trữ quốc gia nâng BTC thành “tài sản chiến lược”

Một khi BTC được nắm giữ như vậy, nó không còn là “tài sản biến động cao có thể bị bán bất cứ lúc nào”, mà là tài sản tiền tệ phải nắm giữ dài hạn. Tiền, khi được đối xử như vậy, rất khó quay lại.

“Nhàm chán” chính là bằng chứng BTC giống tiền

Năm 2025, BTC không có:

• Ứng dụng mới
• Câu chuyện luân phiên
• Câu chuyện hệ sinh thái
• Bất kỳ “chiến công” nào

Nhưng chính vì vậy, nó thỏa mãn tiêu chí của tiền:

• Không phụ thuộc vào lời hứa tương lai
• Không cần câu chuyện tăng trưởng
• Không cần đội ngũ giao hàng liên tục
• Chỉ cần không mắc sai lầm

Trong thế giới nợ cao, bất định thấp, “không mắc sai lầm” chính là tài sản khan hiếm.

L1: Từ “tiền tương lai” đến “định vị là gì?”

Khi BTC được xác lập vị thế tiền tệ, L1 đối mặt với câu hỏi khó hơn. Tính đến cuối 2025:

• BTC: 1,80 nghìn tỷ USD
• L1 khác: khoảng 0,83 nghìn tỷ USD
• Tài sản còn lại: chưa đến 0,63 nghìn tỷ USD

81% vốn hóa crypto được định giá như “tiền” hoặc “tiềm năng thành tiền”.

Nhưng đây là vấn đề: dữ liệu Messari cho thấy mâu thuẫn sắc cạnh. Loại bỏ những trường hợp bất thường như TRON:

• Tổng thu nhập L1 liên tục giảm
• Nhưng hệ số định giá lại liên tục tăng

P/S điều chỉnh:

• 2021: 40x
• 2022: 212x
• 2023: 137x
• 2024: 205x
• 2025: 536x

Trong khi tổng thu nhập L1:

• 2021: 12,3 tỷ USD
• 2022: 4,9 tỷ USD
• 2023: 2,7 tỷ USD
• 2024: 3,6 tỷ USD
• 2025 (ước): 1,7 tỷ USD

Khoảng cách này không thể giải thích bằng “tăng trưởng tương lai”. Thị trường không định giá sai L1, mà là giảm không gian tưởng tượng tiền tệ của chúng.

Solana: Bằng chứng của ranh giới mới

SOL là một trong số ít L1 vượt trội BTC năm 2025. Hệ sinh thái tăng trưởng 20-30 lần, nhưng giá chỉ vượt BTC 87%.

Muốn có lợi nhuận vượt trội rõ rệt, L1 cần bùng nổ hệ sinh thái ở quy mô hoàn toàn khác. Đây không phải “chưa nỗ lực”, mà là hàm lợi nhuận đã bị viết lại.

Khi BTC thành “tiền”, gánh nặng của L1 càng lớn. Trước đây, L1 có thể kể: “sẽ thành tiền trong tương lai”. Nhưng hiện tại, BTC đã được xác lập. Thị trường không còn muốn trả cùng mức premium cho “đồng tiền thứ hai”.

Một khi mất đi “câu chuyện tiền tệ”, L1 phải chấp nhận ràng buộc thực tế. Đây chính là nguồn gốc trực tiếp khiến tâm lý của nhiều người sụp đổ năm 2025.

Kết luận｜Từ tâm lý đến cấu trúc, rồi đến tiền tệ

Sự sụp đổ tâm lý năm 2025 không phải không có lý do. Nó phản ánh sự chuyển dịch cơ bản:

• Hiện tượng bề mặt: Alpha giảm, cơ hội kiếm tiền dễ dàng biến mất
• Quá trình tiềm ẩn: Mô hình tham gia thay đổi, những chiến lược cũ mất hiệu lực
• Nguyên nhân gốc rễ: Hệ thống tiền tệ toàn cầu đang mất cân bằng, Crypto không còn là “cỗ máy lợi nhuận” mà trở thành “giải pháp tiền tệ”

Tâm lý không nói lên sự thật của hệ thống. Sự bi quan cực độ không có nghĩa là ngành thất bại, mà là ngày càng nhiều người nhận ra vấn đề của hệ thống cũ là có thật. Đây không phải sự kết thúc, mà là sự tái định vị.