Những thiếu sót bản chất của thị trường dự đoán được phơi bày từ những cược nhỏ nhặt

Dự đoán thị trường đang phát triển nhanh chóng như một “động cơ khám phá sự thật” và thu hút sự chú ý từ Phố Wall. Tuy nhiên, một số vụ việc gần đây đã thể hiện rõ ràng khoảng cách giữa hình ảnh bên ngoài và thực tế của thị trường này. Những sự kiện xảy ra trên các nền tảng như Polymarket đã làm sáng tỏ rằng, trong những vấn đề tưởng chừng nhỏ nhặt, có những thách thức cấu trúc đe dọa toàn bộ thị trường.

Giao dịch nội gián là “độ chính xác” che đậy truy cập thông tin đặc quyền

Một trong những lý do khiến dự đoán thị trường được ủng hộ là lý thuyết về khả năng tập hợp hiệu quả các thông tin phân tán và hội tụ về “sự thật” xác suất. Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024, thị trường đã thể hiện độ chính xác vượt xa các cuộc thăm dò ý kiến truyền thống, làm tăng tính thuyết phục của câu chuyện này.

Tuy nhiên, vụ việc của Tổng thống Maduro ở Venezuela đã đặt câu hỏi căn bản về lý thuyết này. Thời điểm đó, giá thị trường gần như đánh giá rằng việc Tổng thống từ chức trong tháng là không thể xảy ra. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, một tài khoản mới đặt cược khoảng 3 vạn đô la, và khi chính quyền bắt giữ và truy tố Maduro, tài khoản này đã được thanh toán với lợi nhuận vượt quá 40 vạn đô la.

“Thời điểm hoàn hảo” này gợi ý rằng, độ chính xác của thị trường có thể không chỉ dựa vào tích lũy thông tin công khai, mà còn dựa vào truy cập thông tin nội bộ. Thị trường “quá chính xác” chính là tín hiệu cảnh báo nguy hiểm. Sự khác biệt căn bản giữa việc kiếm lợi dựa trên truy cập thông tin và dựa trên phân tích kỹ thuật là rất rõ ràng. Cái trước biến thị trường thành một nền tảng giao dịch bóng tối bí mật, còn cái sau mới vận hành cơ chế thị trường lành mạnh.

Bản chất cốt lõi bị che giấu trong những vấn đề nhỏ nhặt về quản trị

Năm 2025, trên Polymarket xuất hiện một cược tưởng chừng nhỏ nhặt: “Tổng thống Zelensky của Ukraine có mặc vest đến tháng 7 không”. Cược này thu hút hàng trăm triệu đô la giao dịch, rồi dần dần dẫn đến một cuộc khủng hoảng quản trị nghiêm trọng.

Khi Tổng thống Zelensky xuất hiện công khai trong bộ vest đen của nhà thiết kế nổi tiếng, truyền thông và các chuyên gia thời trang đánh giá đó là vest. Tuy nhiên, Oracle (Manhattan Machine) đã bỏ phiếu “Không” và từ chối xác nhận kết quả.

Nguyên nhân của quyết định này bắt nguồn từ một thiếu sót căn bản trong cơ chế khuyến khích. Một số lượng nhỏ các chủ sở hữu token lớn có đủ quyền bỏ phiếu để ép buộc kết quả phù hợp với lợi ích của họ. Trong hệ thống thiết kế mà chi phí nói dối cao hơn phần thưởng nhận được từ việc nói dối, thì tham nhũng là điều không thể tránh khỏi. Đây không phải là thiếu sót của phân quyền, mà là thất bại trong cấu trúc tài chính không đúng đắn trong việc điều chỉnh các động lực của con người.

Một vấn đề nhỏ nhặt đã bộc lộ một khuyết điểm quản trị nghiêm trọng có thể làm lung lay toàn bộ độ tin cậy của thị trường.

Chuyển hướng trọng tâm từ tăng trưởng sang quy định

Năm 2025, Kalshi xử lý khoảng 24 tỷ đô la giao dịch, trong khi Polymarket nhận đề xuất mua lại lên tới 2 tỷ đô la từ cổ đông của Sở Giao dịch Chứng khoán New York, cho thấy dự đoán thị trường đang chuyển từ vị trí phụ trợ sang trung tâm chính. Khi Phố Wall bắt đầu xem xét tham gia chính thức, các cơ quan quản lý cũng ngày càng quan tâm.

Các nghị sĩ như Hạ nghị sĩ Rich Trus đang thúc đẩy dự luật cấm giao dịch nội gián. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là cuộc tranh luận về quy định đang chuyển từ việc lo ngại về “sự không chính xác” của thị trường sang “quá chính xác”. Nếu thị trường tích hợp các thông tin mật hoặc rò rỉ các hoạt động quân sự để đạt độ chính xác cao, thì đó không còn là thị trường thông tin dành cho công dân nữa, mà trở thành nền tảng giao dịch dựa trên vi phạm nghĩa vụ giữ bí mật.

Thoát khỏi ảo tưởng về “máy móc sự thật”

Những người ủng hộ dự đoán thị trường thường cho rằng các vấn đề này là “tác dụng phụ của sự phát triển” hoặc là những rối loạn tạm thời. Tuy nhiên, thực tế không phải vậy. Khi ba yếu tố: động lực tài chính, tiêu chuẩn xác định kết quả mơ hồ, và cấu trúc quản trị chưa hoàn chỉnh kết hợp lại, thì tham nhũng và thao túng là hệ quả tất yếu.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ, dự đoán thị trường được xây dựng như một “động cơ khám phá sự thật”. Miễn là hình ảnh này tồn tại, những tranh cãi nhỏ nhặt về kết quả cũng có thể bị cảm giác như là một cuộc khủng hoảng tồn tại. Tuy nhiên, nếu nền tảng được nhận thức như một “sản phẩm tài chính rủi ro cao, cược cao”, thì tranh chấp không còn là khủng hoảng triết học nữa, mà là vấn đề vận hành bình thường có thể xử lý hợp lý.

Chúng ta không cần phủ nhận dự đoán thị trường. Trong những tình huống không chắc chắn, thị trường là một trong những cách trung thực để thể hiện niềm tin, và còn có thể phát hiện sớm các dấu hiệu bất ổn xã hội so với các cuộc thăm dò ý kiến. Tuy nhiên, không nên quá lý tưởng hóa hơn thực tế, và cần vận hành nó một cách trung thực như một “sản phẩm tài chính đặt cược vào các sự kiện tương lai”, chứ không phải là một “động cơ nhận thức”.

Chỉ khi đó, các khung quy định minh bạch hơn và thiết kế đạo đức hơn mới có thể được thực thi, và các cơ chế bảo vệ toàn diện thị trường khỏi những vấn đề nhỏ nhặt sẽ được xây dựng.