Hiểu về ý nghĩa và tầm quan trọng của Đơn vị tính trong nền kinh tế toàn cầu

Khái niệm về đơn vị tính toán (unit of account) đi vào cốt lõi của cách thức hoạt động của các nền kinh tế hiện đại. Về bản chất, đơn vị tính toán là hệ thống đo lường tiêu chuẩn qua đó chúng ta gán giá trị cho mọi thứ—từ một cốc cà phê đến một ngôi nhà, từ công lao trong một ngày đến tổng sản lượng kinh tế của một quốc gia. Nó là một trong ba trụ cột cơ bản xác định tiền tệ, bên cạnh lưu trữ giá trị và phương tiện trao đổi. Nếu không có một đơn vị tính toán chung, việc so sánh giá cả, lập ngân sách hoặc tính lợi nhuận sẽ gần như không thể trong thế giới phức tạp, liên kết chặt chẽ ngày nay.

Hãy nghĩ về nó như thế này: giống như các nhà khoa học dùng mét để đo khoảng cách hoặc kilogram để đo trọng lượng, các nền kinh tế sử dụng tiền tệ để đo giá trị. Đồng euro (EUR), bảng Anh (GBP), đô la Mỹ (USD) và nhân dân tệ Trung Quốc đều đóng vai trò là đơn vị tính toán của khu vực tương ứng, trong khi đô la Mỹ hoạt động toàn cầu như tiêu chuẩn chính cho định giá quốc tế và thương mại. Hiểu rõ ý nghĩa thực sự của đơn vị tính toán đòi hỏi phải xem xét cách nó hình thành mọi thứ từ tài chính cá nhân đến thương mại quốc tế.

Thật sự đơn vị tính toán nghĩa là gì?

Một đơn vị tính toán là điểm tham chiếu cho phép chúng ta trả lời một trong những câu hỏi cơ bản nhất trong kinh tế học: “Cái này đáng giá bao nhiêu?” Nó giúp bất kỳ ai tham gia vào nền kinh tế—dù là cá nhân, doanh nghiệp hay chính phủ—so sánh giá trị của các hàng hóa và dịch vụ khác nhau bằng một ngôn ngữ đo lường chung.

Khi bạn thấy một chiếc xe có giá 30.000 đô la và một ngôi nhà giá 300.000 đô la, bạn có thể ngay lập tức hiểu được giá trị tương đối của chúng vì cả hai đều được thể hiện bằng cùng một đơn vị tính toán. Điều này cho phép chúng ta thực hiện các phép toán toán học—tính lợi nhuận và lỗ, theo dõi tài sản, xác định giá trị ròng, và đánh giá sức mua. Nếu không có phép đo tiêu chuẩn này, mỗi giao dịch sẽ yêu cầu các phép tính đổi chác phức tạp hoặc đàm phán về giá trị tương đương, khiến thương mại hiện đại gần như không thể.

Ý nghĩa của đơn vị tính toán trở nên rõ ràng hơn khi bạn xem xét những gì các nhà kinh tế thực sự làm với nó. Họ sử dụng phép đo chung này để theo dõi tăng trưởng kinh tế, thiết lập lãi suất, so sánh mức sống giữa các quốc gia khác nhau, và phân bổ tín dụng trong hệ thống tài chính. Mọi số liệu đo lường sức khỏe kinh tế của một quốc gia—GDP, tỷ lệ lạm phát, thu nhập hộ gia đình, định giá doanh nghiệp—đều dựa vào một đơn vị tính toán ổn định để có ý nghĩa và khả năng so sánh theo thời gian.

Chức năng của đơn vị tính toán hình thành cuộc sống tài chính của bạn như thế nào

Vai trò của tiền tệ như một đơn vị tính toán được đan xen sâu sắc vào các quyết định hàng ngày của bạn, thường một cách vô hình. Khi bạn quyết định có mua cà phê đắt tiền đó hay tự pha tại nhà, bạn đang dịch chuyển cả hai lựa chọn vào cùng một đơn vị tiền tệ để so sánh chúng. Khi một doanh nghiệp tính xem có nên tuyển thêm nhân viên hay không, họ đo lường lợi ích năng suất dự kiến của nhân viên đó so với mức lương—cả hai đều tính bằng cùng một đơn vị tính toán.

Ở cấp độ quốc gia, các quốc gia đo lường sức khỏe kinh tế toàn diện của mình qua đơn vị tính toán đã chọn. Sức mạnh của nền kinh tế Mỹ được đánh giá bằng đô la, của Trung Quốc bằng nhân dân tệ, và của Liên minh châu Âu bằng euro. Điều này cho phép các nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư và công dân theo dõi xu hướng kinh tế, đặt ra mục tiêu chính sách, và đưa ra quyết định về tiết kiệm, đầu tư và tiêu dùng một cách có thông tin. Trên bình diện quốc tế, chức năng so sánh này trở nên cực kỳ quan trọng: bằng cách chuyển đổi dữ liệu kinh tế sang đô la Mỹ, các nhà đầu tư dễ dàng so sánh các quốc gia có triển vọng tăng trưởng tốt hơn hoặc rủi ro thấp hơn.

Đơn vị tính toán còn là nền tảng cho hệ thống tín dụng. Khi ngân hàng tính lãi suất cho vay hoặc tài khoản tiết kiệm, họ thực hiện các phép toán trong một đơn vị tính toán duy nhất. Hãy tưởng tượng nếu lãi suất phải được thể hiện khác nhau mỗi khi tiền tệ thay đổi—toàn bộ hệ thống sẽ rối loạn và rối rắm. Thay vào đó, một phép đo tiêu chuẩn giúp các nhà cho vay và người vay tin tưởng rằng các thỏa thuận hôm nay sẽ còn ý nghĩa vào ngày mai.

Các đặc tính cốt lõi xác định một đơn vị tính toán hiệu quả

Để một thứ thực sự hoạt động như một đơn vị tính toán đáng tin cậy, nó phải có những đặc tính quan trọng nhất định. Đầu tiên là chia nhỏ—khả năng phân chia thành các đơn vị nhỏ hơn mà không mất giá trị. Một đô la có thể trở thành xu; một bitcoin có thể trở thành satoshi. Tính chia nhỏ này cho phép định giá chính xác: một ổ bánh mì có thể giá 3.49 đô la, giúp thương nhân phản ánh đúng giá trị họ tin rằng sản phẩm của mình xứng đáng hơn là làm tròn đến đơn vị gần nhất.

Đặc tính thứ hai là hoán đổi được—tình trạng mà bất kỳ đơn vị nào cũng có thể thay thế bằng bất kỳ đơn vị nào khác cùng giá trị. Một tờ đô la có giá trị chính xác như tờ đô la khác; một bitcoin có giá trị như bitcoin khác cùng loại và cùng tuổi. Tính hoán đổi này rất quan trọng vì nó loại bỏ các phức tạp: bạn không cần phải lo lắng xem các đồng tiền trong túi của mình có “đáng giá hơn” đồng của người khác hay không. Tính hoán đổi làm cho hệ thống trở nên dự đoán được và đáng tin cậy.

Ngoài các đặc tính kỹ thuật này, một đơn vị tính toán lý tưởng còn phải ổn định và được chấp nhận rộng rãi. Sự ổn định có nghĩa là sức mua của đơn vị không dao động mạnh theo ngày, giúp dễ dàng lập kế hoạch tài chính và so sánh giá trị qua thời gian. Sự chấp nhận rộng rãi có nghĩa là các thương nhân, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế khác sẵn sàng định giá và ký kết hợp đồng bằng đơn vị đó, điều này tự củng cố tính hữu dụng của nó.

Tại sao lạm phát đe dọa chức năng của đơn vị tính toán

Trong khi lạm phát không hoàn toàn phá hủy chức năng của đơn vị tính toán—giá cả vẫn có thể được tính và so sánh—nó làm hỏng nghiêm trọng độ tin cậy và tính hữu dụng của chức năng này. Khi giá cả liên tục tăng, việc so sánh giá trị của hàng hóa và dịch vụ qua các thời kỳ khác nhau trở nên cực kỳ khó khăn. Liệu mức tăng lương của bạn có thực sự là một sự tăng sức mua, hay chỉ là lạm phát làm giảm giá trị của mỗi đô la bạn kiếm được?

Lạm phát tạo ra sự không chắc chắn trong mọi quyết định tài chính. Khi bạn cân nhắc vay mượn, câu hỏi trở nên phức tạp: lãi suất thực sự nào mới bù đắp cho người cho vay vì khoản vay sẽ còn có giá trị thấp hơn trong tương lai? Các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa tăng trưởng kinh tế thực sự và ảo tưởng do lạm phát tạo ra. Chính phủ có thể kích thích tạm thời hoạt động kinh tế bằng cách in thêm tiền, nhưng điều này làm xói mòn độ chính xác của đơn vị tính toán bằng cách làm cho đơn vị tiền tệ trở nên ít ổn định và khó dự đoán hơn.

Ảnh hưởng tồi tệ nhất là tâm lý: lạm phát làm giảm niềm tin vào khả năng của đơn vị tính toán trong việc thể hiện giá trị một cách đáng tin cậy theo thời gian. Điều này gây tổn hại đến kế hoạch dài hạn, làm giảm tiết kiệm, và có thể dẫn đến các hành vi phá hoại kinh tế khi mọi người vội vàng tiêu tiền trước khi nó mất giá trị hơn nữa.

Tưởng tượng lại đơn vị tính toán lý tưởng: Tiềm năng của Bitcoin

Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể thiết kế lại hệ thống tiền tệ từ đầu? Một đơn vị tính toán lý tưởng cần có những đặc điểm gì? Nó phải chia nhỏ và hoán đổi được—những đặc tính kỹ thuật thiết yếu. Nó cần được chấp nhận rộng rãi và công nhận toàn cầu. Và quan trọng nhất, nó phải được bảo vệ khỏi lạm phát—không phải bằng các chính sách của chính phủ có thể bỏ rơi, mà bằng một giới hạn toán học bất biến không thể vi phạm.

Đây chính là nơi Bitcoin tham gia vào cuộc trò chuyện. Bitcoin có nguồn cung cố định tối đa là 21 triệu đồng xu, được mã hóa cứng trong giao thức của nó. Đây không phải là quyết định chính sách có thể đảo ngược bởi hội đồng ngân hàng trung ương hoặc thay đổi bởi áp lực chính trị. Không có khủng hoảng kinh tế hay mưu đồ chính trị nào có thể buộc mạng lưới Bitcoin tạo ra thêm đồng xu. Điều này có nghĩa là Bitcoin về cơ bản được bảo vệ khỏi các áp lực lạm phát mà mọi tiền tệ fiat do chính phủ phát hành đều gặp phải, vì ngân hàng trung ương có thể in tiền tùy ý.

Để Bitcoin trở thành một đơn vị tính toán thực sự đáng tin cậy, nó cần đạt được mức ổn định giá cả và sự chấp nhận toàn cầu lớn hơn nhiều so với hiện tại. Bitcoin vẫn còn tương đối trẻ và biến động, với giá có thể dao động đáng kể do tin tức, tâm lý thị trường và các diễn biến vĩ mô. Tính biến động này ngăn cản nó đo lường giá trị một cách đáng tin cậy như đô la Mỹ hoặc euro hiện nay. Tuy nhiên, đây không phải là một trạng thái vĩnh viễn—nó phản ánh giai đoạn chấp nhận của Bitcoin, chứ không phải là một lỗi cố hữu.

Lợi ích dài hạn tiềm năng của Bitcoin như một đơn vị tính toán là rất lớn. Thứ nhất, nó sẽ cung cấp khả năng dự đoán chưa từng có cho các doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào kế hoạch tài chính dài hạn. Thứ hai, thiếu áp lực lạm phát sẽ thay đổi căn bản cách các chính phủ và tổ chức đưa ra quyết định: thay vì in tiền để tài trợ cho các chương trình, họ sẽ buộc phải đưa ra các lựa chọn khó khăn hơn về năng suất, đổi mới và phân bổ nguồn lực. Thứ ba, nếu được chấp nhận như một tiêu chuẩn dự trữ toàn cầu, Bitcoin sẽ loại bỏ rủi ro và chi phí chuyển đổi tiền tệ, làm cho thương mại quốc tế trở nên đơn giản, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn đối với các doanh nghiệp nhỏ và cá nhân.

Cuối cùng, liệu Bitcoin hay một tài sản nào khác có trở thành đơn vị tính toán toàn cầu của tương lai vẫn còn là một câu hỏi mở. Điều rõ ràng là một đơn vị tính toán lý tưởng—ổn định, chia nhỏ, hoán đổi được, được chấp nhận toàn cầu và được bảo vệ khỏi lạm phát tùy ý—có thể cung cấp nền tảng đáng tin cậy hơn cho kế hoạch kinh tế, quy tắc công bằng trong cạnh tranh kinh tế, và các động lực thúc đẩy hoạt động thực sự có năng suất thay vì thao túng tiền tệ.