Hiểu về Cầu Ngắt Thị Trường Chứng Khoán: Cách Thị Trường Tạm Ngưng Giao Dịch Trong Giao Động Mạnh Mẽ

Khi thị trường tài chính trải qua những biến động giá đột ngột, dữ liệu tự động kích hoạt các biện pháp phòng vệ để ngăn chặn các vụ sụp đổ do hoảng loạn. Những cơ chế bảo vệ này được gọi là circuit breaker—hệ thống tạm dừng giao dịch cho phép nhà đầu tư và các tổ chức tạm thời lùi lại và đánh giá lại điều kiện thị trường. Hôm nay, khi độ biến động đạt mức chưa từng thấy kể từ đại dịch 2020, việc hiểu cách hoạt động của các hệ thống circuit breaker trở nên vô cùng cần thiết cho bất kỳ ai theo dõi thị trường. Sự tăng đột biến gần đây của Chỉ số Biến động Cboe (VIX) trên 60 là lời nhắc nhở rằng các biến động cực đoan của thị trường có thể kích hoạt các khoảng dừng bảo vệ này bất cứ lúc nào.

Circuit Breaker là gì và tại sao chúng quan trọng

Circuit breaker là cơ chế tạm dừng tự động, ngăn chặn hoạt động giao dịch khi giá cổ phiếu giảm quá nhanh trong một phiên giao dịch duy nhất. Hãy nghĩ nó như một cầu dao trong hệ thống điện của nhà bạn—khi dòng điện quá lớn, nó cắt nguồn để tránh hư hỏng. Tương tự, khi các chỉ số thị trường chứng khoán giảm xuống vượt quá các ngưỡng nhất định, các sàn giao dịch sẽ thực hiện các khoảng tạm dừng giao dịch tạm thời để làm dịu cơn hoảng loạn và tạo điều kiện cho suy nghĩ rõ ràng hơn.

Các hệ thống tạm dừng giao dịch này tồn tại vì lịch sử đã chứng minh rằng việc giao dịch không hạn chế trong thời kỳ biến động cực đoan có thể dẫn đến những tổn thất thảm khốc. Ví dụ nổi bật nhất là vụ sụp đổ “Black Monday” ngày 19 tháng 10 năm 1987, khi Chỉ số Công nghiệp Dow Jones giảm hơn 20% trong một ngày. Sự kiện mang tính bước ngoặt này đã thúc đẩy các cơ quan quản lý thực hiện các cơ chế circuit breaker để bảo vệ tính toàn vẹn của thị trường tài chính và ngăn chặn các thảm họa tương tự.

Đối với nhà đầu tư thụ động và nhà giao dịch tích cực, việc hiểu khi nào và cách các khoảng dừng tự động này kích hoạt là điều cực kỳ quan trọng để xây dựng chiến lược giao dịch hợp lý và quản lý rủi ro trong các giai đoạn biến động dữ dội.

Các mức tạm dừng giao dịch toàn thị trường: Hệ thống 3 cấp độ

Hệ thống circuit breaker của thị trường chứng khoán hoạt động dựa trên hệ thống 3 cấp, mỗi cấp độ kích hoạt các hạn chế giao dịch ngày càng nghiêm trọng hơn. Các cấp này dựa trên tỷ lệ giảm của Chỉ số S&P 500 (SPX), tính trong ngày so với giá đóng cửa của ngày hôm trước.

Cấp 1: Ngưỡng giảm 7%

Khi S&P 500 giảm 7% so với mức đóng cửa trước đó trong một phiên giao dịch, circuit breaker cấp 1 được kích hoạt. Nếu điều này xảy ra trước 3:25 chiều giờ ET, hoạt động giao dịch tự động tạm dừng trong 15 phút, giúp các nhà đầu tư có thời gian tiêu hóa thông tin và đặt lệnh mới một cách cẩn trọng. Tuy nhiên, nếu ngưỡng 7% bị phá vỡ sau 3:25 chiều ET, thị trường sẽ tiếp tục giao dịch trừ khi circuit breaker cấp cao hơn được kích hoạt.

Cấp 2: Ngưỡng giảm 13%

Giảm sâu hơn 13% trong ngày kích hoạt cấp 2 của circuit breaker toàn thị trường. Tương tự như cấp 1, nếu điều này xảy ra trước 3:25 chiều ET, hoạt động giao dịch tạm dừng trong 15 phút. Nếu xảy ra sau 3:25 chiều ET, giao dịch tiếp tục trừ khi cấp 3 được kích hoạt. Mức giảm 13% của chỉ số thị trường phản ánh những lo ngại kinh tế đáng kể và sự bất ổn gia tăng trong tâm lý nhà đầu tư.

Cấp 3: Ngưỡng giảm 20%—Dừng hoàn toàn giao dịch

Cấp cao nhất của circuit breaker kích hoạt khi S&P 500 giảm 20% trong ngày. Ở mức này, hệ thống circuit breaker của thị trường chứng khoán sẽ tạm dừng tất cả hoạt động giao dịch cho phần còn lại của ngày giao dịch. Việc này nhằm mục đích bảo vệ thị trường trong các tình huống cực đoan khi điều kiện thị trường trở nên cực kỳ bất ổn. Một mức giảm của chỉ số này phản ánh sự hỗn loạn kinh tế bất thường hoặc các sự kiện thảm họa bất ngờ.

Các điểm kích hoạt cụ thể cho các cấp này được tính lại hàng ngày dựa trên giá đóng cửa chính thức của Chỉ số S&P 500 ngày hôm trước làm cơ sở, đảm bảo các ngưỡng luôn phù hợp với điều kiện thị trường hiện tại.

Circuit breaker cho từng cổ phiếu: Kiểm soát các biến động giá cá nhân

Ngoài các biện pháp bảo vệ toàn thị trường, các cổ phiếu riêng lẻ cũng có hệ thống circuit breaker riêng của mình. Hệ thống Limit Up-Limit Down (LULD) ngăn chặn các biến động giá cực đoan của từng chứng khoán bằng cách tạm dừng giao dịch nếu giá vượt quá các “dải” đã thiết lập trong hơn 15 giây.

Khác với circuit breaker toàn thị trường ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động giao dịch, LULD chỉ áp dụng trong giờ giao dịch bình thường (9:30 sáng đến 4:00 chiều ET) và sử dụng các dải rộng hơn trong 25 phút cuối cùng của phiên giao dịch đối với một số cổ phiếu nhất định. Các dải giá này thay đổi—thường là 5%, 10%, 20% hoặc các tỷ lệ phần trăm khác—tùy thuộc vào mức giá của cổ phiếu và phân loại loại chứng khoán.

Chứng khoán Tier 1

Bao gồm các chứng khoán thanh khoản cao nhất và được giao dịch nhiều nhất: tất cả các cổ phiếu thuộc S&P 500, Russell 1000, và các quỹ ETF chọn lọc. Các cổ phiếu này có các giới hạn dải giá chặt hơn do tầm quan trọng của chúng đối với sự ổn định chung của thị trường và khối lượng giao dịch cao.

Chứng khoán Tier 2

Bao gồm các cổ phiếu và chứng khoán khác niêm yết trên các sàn lớn, trừ quyền và warrants. Thường có khối lượng giao dịch thấp hơn Tier 1 và có các tham số dải giá khác nhau.

Hệ thống circuit breaker cho từng cổ phiếu hoạt động liên tục trong giờ giao dịch bình thường, tự động kích hoạt khi giá cổ phiếu vượt quá các dải đã định, giúp nhà đầu tư tránh các vụ sập giá nhanh, lỗi giao dịch thuật toán hoặc các gián đoạn đột ngột khác trong chứng khoán riêng lẻ.

Cách tính dải giá trong hệ thống LULD

Hiểu rõ cơ chế của các dải giá circuit breaker của thị trường chứng khoán đòi hỏi phải quen thuộc với một số thành phần kỹ thuật mà các cơ quan quản lý liên tục cập nhật.

Cơ sở giá tham chiếu

Điểm bắt đầu cho tất cả các tính toán LULD là Giá Tham Chiếu, được định nghĩa là trung bình cộng của tất cả các giao dịch hợp lệ trong khung thời gian 5 phút trước đó. Khi mở cửa, Giá Tham Chiếu là giá mở cửa của sàn chính hoặc giá đóng cửa của ngày hôm trước nếu thị trường mở cửa dựa trên báo giá chứ không phải giao dịch thực tế. Nếu không có giao dịch hợp lệ nào xảy ra trong khung 5 phút đó, Giá Tham Chiếu trước đó vẫn giữ nguyên.

Giá Tham Chiếu tự động cập nhật mỗi 30 giây, nhưng chỉ khi giá mới tính được chênh lệch ít nhất 1% so với Giá Tham Chiếu hiện tại. Điều này giúp tránh việc tính lại dải giá quá nhiều trong giao dịch bình thường, đồng thời phản ứng nhanh trong các giai đoạn biến động mạnh.

Các tham số phần trăm dựa trên phân loại chứng khoán và mức giá

Các dải giá thực tế phụ thuộc vào phân loại chứng khoán và mức giá của nó. Đối với các chứng khoán Tier 1 và Tier 2 có giá dưới hoặc bằng $3.00 trong giờ giao dịch tiêu chuẩn (9:30 sáng - 3:35 chiều ET):

• Nếu giá đóng cửa trước đó trên $3.00: Áp dụng dải ±5%
• Nếu giá đóng cửa nằm trong khoảng $0.75 đến $3.00: Áp dụng dải ±20%
• Nếu giá đóng cửa dưới $0.75: Áp dụng dải nhỏ hơn của ±$0.15 hoặc ±75%

Đối với các chứng khoán Tier 2 có giá trên $3.00 trong giờ tiêu chuẩn, dải giá thường là ±10%.

Trong 25 phút cuối của giờ giao dịch (3:35 chiều - 4:00 chiều ET), các tham số phần trăm này gấp đôi đối với tất cả các chứng khoán Tier 1 và Tier 2 có giá bằng hoặc dưới $3.00. Dải rộng hơn này phản ánh khối lượng giao dịch thấp hơn và khả năng trượt giá tăng gần cuối phiên.

Tính toán dải giá trên và dưới

Sau khi đã xác định Giá Tham Chiếu và tham số phần trăm, việc tính toán dải giá là đơn giản:

Dải giá trên = Giá Tham Chiếu × (1 + Tham số phần trăm) Dải giá dưới = Giá Tham Chiếu × (1 - Tham số phần trăm)

Các giá trị này làm tròn đến xu gần nhất để thực hiện giao dịch. Khi giá của một cổ phiếu giao dịch ngoài các dải này hơn 15 giây, circuit breaker sẽ kích hoạt và tạm dừng giao dịch của cổ phiếu đó.

Khi nào circuit breaker được kích hoạt: Tổng quan lịch sử

Kể từ khi hệ thống circuit breaker toàn thị trường được giới thiệu sau vụ sụp đổ năm 1987, đã có nhiều ngày giao dịch chứng khoán Mỹ chứng kiến các cơ chế này được kích hoạt.

27 tháng 10 năm 1997: Kích hoạt circuit breaker toàn thị trường đầu tiên

Gần một thập kỷ sau khi hệ thống circuit breaker được thiết lập, Chỉ số Dow Jones Industrial Average đã giảm mạnh và kích hoạt circuit breaker toàn thị trường đầu tiên. Sự kiện này chứng minh rằng hệ thống bảo vệ hoạt động đúng như thiết kế.

Tháng 3 năm 2020: Cú sốc đại dịch COVID-19

Sự bùng phát toàn cầu của đại dịch COVID-19 đã kích hoạt chuỗi các lần kích hoạt circuit breaker lớn nhất trong lịch sử thị trường hiện đại. Ngày 9 tháng 3 năm 2020, lo ngại về đại dịch kết hợp với giá dầu giảm mạnh khiến S&P 500 giảm 7%, kích hoạt circuit breaker cấp 1 và ngừng giao dịch trong 15 phút. Tuần tiếp theo, thị trường tiếp tục có các đợt gián đoạn: ngày 12 tháng 3 kích hoạt cấp 1 lần nữa, ngày 16 tháng 3 có lần thứ ba, và ngày 18 tháng 3 lại kích hoạt cấp 1 khi chỉ số giảm 7% trong ngày. Chuỗi 4 lần kích hoạt circuit breaker trong một tuần này nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của cú sốc kinh tế ban đầu do đại dịch gây ra và cho thấy mức độ biến động của thị trường khi các khủng hoảng toàn cầu bất ngờ xảy ra.

3 tháng 6 năm 2024: Sự cố kỹ thuật trong hệ thống circuit breaker cổ phiếu riêng lẻ

Gần đây nhất, Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) báo cáo gặp sự cố kỹ thuật liên quan đến cơ chế dải giá LULD, dẫn đến việc tạm dừng giao dịch của nhiều cổ phiếu nổi bật như Abbott Laboratories, Berkshire Hathaway, và GameStop. Sự cố này nhấn mạnh rằng các circuit breaker cổ phiếu riêng lẻ bảo vệ nhà đầu tư ngay cả khi xảy ra lỗi kỹ thuật chứ không phải do tin tức cơ bản thực sự.

21-23 tháng 3 năm 2025: Biến động cổ phiếu cá nhân liên tục

Chỉ trong cuối tháng 3 năm 2025, một số cổ phiếu như NeuroSense Therapeutics Ltd (NASDAQ:NRSN), Akanda Corp (NASDAQ:AKAN), và JX Luxventure Ltd (NASDAQ:JXG) đã gặp các đợt tạm dừng circuit breaker do biến động giá nhanh. Những trường hợp này cho thấy hệ thống circuit breaker cổ phiếu riêng lẻ vẫn còn hoạt động và cần thiết để bảo vệ thị trường hiện nay.

Ảnh hưởng rộng lớn của cơ chế circuit breaker

Hệ thống circuit breaker nhằm mục đích duy trì sự ổn định của thị trường chứng khoán bằng nhiều cách. Bằng cách thực hiện các khoảng dừng bắt buộc trong các giai đoạn biến động cực đoan, các hệ thống này giảm thiểu khả năng xảy ra các sự cố dây chuyền, nơi bán tháo hoảng loạn kích hoạt bán hàng thuật toán, dẫn đến nhiều vụ sụp đổ hơn—một vòng xoáy đã từng xảy ra trước năm 1987.

Các nghiên cứu cho thấy các đợt tạm dừng LULD đã tăng đáng kể trong các giai đoạn căng thẳng của thị trường. Ví dụ, trong tháng 3 năm 2020, hơn 28% cổ phiếu niêm yết trên NYSE hoặc Nasdaq đã gặp các đợt tạm dừng LULD so với chỉ 1,4% vào tháng 1 năm 2020. Sự gia tăng đột biến này phản ánh sự bất ổn toàn thị trường, đồng thời chứng minh hiệu quả của hệ thống circuit breaker trong việc quản lý sự bất ổn đó đối với từng chứng khoán riêng lẻ.

Đối với nhà đầu tư và nhà giao dịch, việc hiểu các cơ chế circuit breaker này cung cấp bối cảnh thiết yếu để dự đoán các gián đoạn giao dịch tiềm năng và xây dựng các kế hoạch dự phòng cho việc thực hiện lệnh trong các phiên biến động dữ dội. Khi hệ thống circuit breaker của thị trường kích hoạt, đó không phải là thất bại của thị trường mà là một biện pháp bảo vệ—một khoảng dừng có chủ đích nhằm ngăn chặn các vụ sụp đổ thảm khốc như đã từng xảy ra trước khi các biện pháp phòng vệ hiện đại ra đời.