Katie Wood giải thích sự thật về biến động thị trường: được thúc đẩy bởi thuật toán, chứ không phải suy thoái kinh tế

Gần đây, thị trường đã trải qua những biến động dữ dội và gây lo lắng, khiến nhiều nhà đầu tư rơi vào trạng thái hoảng loạn. Tuy nhiên, Katie Wood — CEO kiêm CIO của ARK Invest — trong phân tích mới nhất của mình đã đưa ra một quan điểm khá khác biệt: đợt biến động giá này không phải do sự xấu đi của các yếu tố cơ bản kinh tế, mà xuất phát từ cơ chế tự củng cố của hệ thống giao dịch thuật toán. Quan điểm này đã lật đổ nhận thức của nhiều nhà đầu tư truyền thống, đồng thời mở ra những cơ hội mới cho những ai duy trì sự lý trí trong đầu tư.

Tại sao thuật toán tạo ra các biến động giả: cái bẫy của vòng phản hồi

Trong phân tích của mình, Katie Wood rõ ràng chỉ ra rằng, sự bất ổn hiện tại của thị trường chủ yếu do các chiến lược giao dịch định lượng thúc đẩy, chứ không phải do sự thay đổi trong hoạt động của các công ty niêm yết. Những thuật toán này không nghiên cứu sâu về dòng tiền hay cạnh tranh của doanh nghiệp như các nhà phân tích chuyên nghiệp, mà chỉ điều chỉnh vị thế dựa trên các quy tắc quản lý rủi ro đã định sẵn một cách máy móc.

Cụ thể, quá trình này hoạt động như sau: khi giá giảm hoặc độ biến động của thị trường tăng lên, mô hình quản lý rủi ro tự động cắt giảm các tài sản rủi ro để duy trì mức độ rủi ro mục tiêu. Tuy nhiên, việc giảm quy mô vị thế quy mô lớn này lại càng làm tăng thêm độ biến động, từ đó kích hoạt một vòng bán tháo mới. Hiệu ứng “bán ra — quan sát — bán tiếp” này đặc biệt rõ rệt trong các lĩnh vực tập trung vốn cao và danh mục đầu tư tương tự nhau, dẫn đến việc cả các công ty tốt lẫn kém đều bị bán tháo cùng lúc.

Katie Wood ví von hiện tượng này như sau: “Thị trường giống như khi tắm rửa, vừa đổ nước ra vừa làm đổ cả em bé xuống cùng.” Sự phổ biến của các phương pháp phân tích kỹ thuật càng làm trầm trọng thêm tình trạng này. Khi ngày càng nhiều nhà giao dịch chú ý đến cùng một đường trung bình động hoặc cùng một “mức hỗ trợ quan trọng”, sẽ hình thành các giao dịch theo chiều hướng đơn nhất quy mô lớn, từ đó càng làm tăng thêm độ biến động.

Điều đáng chú ý là, vào tháng 4 năm ngoái, Katie Wood đã từng bày tỏ quan điểm tương tự trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Thời điểm đó, thị trường rơi vào trạng thái bán tháo hoảng loạn, nhiều nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm cũng bị hoảng loạn. Nhưng những gì xảy ra sau đó đã chứng minh rằng, dự đoán của bà là đúng: tất cả các nhà đầu tư bán ra vào thời điểm đó đều hối tiếc suốt cả năm sau đó. Kinh nghiệm này cho thấy, trong những thời điểm “tường lo lắng” của thị trường, thường tiềm ẩn những cơ hội lớn nhất.

Sự thay đổi mang tính cấu trúc và những cổ phiếu công nghệ bị bỏ quên: từ SaaS đến AI đại lý

Gần đây, các cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là lĩnh vực phần mềm, đã giảm mạnh mà không phản ánh đúng thực trạng của các yếu tố cơ bản. Katie Wood cho rằng, thị trường đang trải qua một cuộc chuyển đổi từ mô hình SaaS chung chung sang các nền tảng AI đại lý tùy biến cao. Trong quá trình này, việc các công ty SaaS truyền thống gặp khó khăn là điều hợp lý, nhưng phản ứng của thị trường đã quá mức cần thiết.

Cuộc cách mạng công nghệ này đang định hình lại toàn bộ bức tranh ngành công nghiệp. Khác với mô hình “một bộ phần mềm phục vụ tất cả khách hàng” trước đây, thế hệ mới yêu cầu các giải pháp được tùy biến phù hợp với nhu cầu riêng biệt của từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, hệ thống giao dịch định lượng không thể phân biệt được đâu là các công ty thành công trong việc chuyển đổi sang nền tảng AI, đâu là các công ty đang vật lộn. Sự định giá sai này, thiếu đi phân tích cơ bản sâu sắc, lại chính là cơ hội cho các nhà đầu tư chủ động có kiến thức thực sự.

Chính vì vậy, Katie Wood và nhóm của bà chọn lọc những cổ phiếu có độ tin cậy cao nhất trong thời kỳ biến động. “Thị trường hiện tại hỗn loạn chính là cơ hội của chúng ta,” bà nói, “đây chính là lý do tại sao chúng ta tập trung đặt cược vào những khoản đầu tư có độ chắc chắn cao nhất.”

Katie Wood từng thẳng thắn nói rằng: “Tất cả những người bán tháo hiện tại rồi sẽ hối tiếc.” Theo bà, các thuật toán không thể hiểu được quá trình tiến hóa mang tính cấu trúc của công nghệ này, và đó chính là vùng đất giá trị chưa được khai thác. Những nhà đầu tư thực sự hiểu cách AI-on-AI và các đại lý thông minh thay đổi mô hình kinh doanh sẽ gặt hái lợi nhuận lớn.

Tiếng vọng lịch sử: 2026 không phải là 2000, mà giống hơn 1996

Một mối lo ngại phổ biến hiện nay là các tập đoàn công nghệ lớn đổ nhiều vốn vào đầu tư, có thể phá hủy dòng tiền mặt như thời kỳ bong bóng internet. Nhưng Katie Wood đưa ra một phép so sánh lịch sử đáng suy ngẫm: giai đoạn hiện tại gần hơn với năm 1996, thời điểm bắt đầu cuộc cách mạng internet, chứ không phải đỉnh cao của bong bóng năm 1999.

So sánh này rất thuyết phục. Vào cuối những năm 1990, khi bong bóng internet đang ở đỉnh điểm, Jeff Bezos từng tuyên bố: “Chúng tôi đang mở rộng quy mô thua lỗ để đầu tư mạnh mẽ hơn, vì cơ hội internet còn lớn hơn cả chúng tôi tưởng.” Thật ngạc nhiên, thị trường chấp nhận lời nói này, cổ phiếu Amazon tăng vọt 10-15%.

Ngược lại, hiện tại, khi các “gã khổng lồ công nghệ” như Google, Meta, Microsoft, Amazon công bố kế hoạch tăng chi tiêu vốn, phản ứng của thị trường là gì? Chúng bị phạt — giá cổ phiếu không tăng mà còn giảm. Sự khác biệt lớn này cho thấy điều gì? Chính xác, thị trường hiện không bị cuốn vào cơn sốt phi lý, mà ngược lại, đầy lo lắng và hoài nghi.

Katie Wood nhấn mạnh rằng, xu hướng tăng trong thị trường trong trạng thái bất an này thường là nền tảng cho một thị trường bò dài hạn mạnh mẽ, chứ không phải là dấu hiệu của bong bóng. Những nhà đầu tư đã trải qua bong bóng internet năm 2000 ngày nay rất thận trọng với các công nghệ mới nổi. Sự “tổn thương bong bóng” này khiến thị trường trở nên thận trọng hơn, nhưng cũng lành mạnh hơn. “Chúng ta cần Google, Meta, Microsoft và Amazon đầu tư mạnh mẽ, vì đây chính là cơ hội lớn nhất của thế hệ chúng ta,” bà khẳng định.

Quan điểm này nhấn mạnh rằng, thị trường đang đánh giá quá cao rủi ro của cuộc cách mạng AI, trong khi lại đánh giá thấp giá trị mà nó mang lại. Liệu AI sẽ dần thay thế các mạng xã hội truyền thống, hay các đại lý thông minh của chúng ta sẽ giúp chúng ta hoàn thành mọi nhiệm vụ mua sắm trực tuyến, từ đó làm giảm thị phần của Amazon? Đây chính là câu hỏi dài hạn đáng theo dõi và cũng là cơ hội đầu tư thực sự.

Cuộc cách mạng năng suất và dự báo lạm phát

Ở cấp độ vĩ mô, Katie Wood còn có những suy nghĩ sâu sắc hơn về tác động của AI. Bà cho rằng, việc nâng cao năng suất do AI thúc đẩy có thể hoàn toàn lật đổ logic truyền thống của kinh tế học rằng “tăng trưởng tất yếu dẫn đến lạm phát.”

Dựa trên dự đoán của mình, Katie Wood cho rằng, khi năng suất tiếp tục cải thiện, Mỹ có thể đạt thặng dư ngân sách vào cuối nhiệm kỳ tổng thống hiện tại (dự kiến cuối năm 2028 hoặc đầu năm 2029). Điều này nghe có vẻ táo bạo, nhưng bà dựa trên giả định then chốt: tăng trưởng kinh tế thực có thể đạt 7-8% trong thập kỷ này, và con số này còn khá bảo thủ. Trong mô hình của bà, tăng trưởng và lạm phát có mối quan hệ nghịch chiều. Năng suất cao hơn đồng nghĩa với áp lực lạm phát thấp hơn.

Để củng cố luận điểm này, Katie Wood trích dẫn một nguồn dữ liệu ít được chú ý hơn — chỉ số lạm phát thực Truflation. Chỉ số này theo dõi hơn 10.000 loại hàng hóa và dịch vụ, thường dự báo đỉnh của lạm phát chính xác hơn CPI (ví dụ, khi CPI là 9%, Truflation đã cho thấy đỉnh là 12%). Dữ liệu mới nhất cho thấy, chỉ số này đã giảm xuống khoảng 0,7% theo tỷ lệ hàng năm.

Đồng USD tăng giá sẽ trở thành “yếu tố chống lạm phát mạnh mẽ,” bà nói thêm. Ngoài ra, lạm phát giá nhà đã giảm xuống dưới 1%, giá nhà mới vẫn giảm âm, giá thuê cũng đang đi xuống. Giá dầu thô giảm hơn 10% so với cùng kỳ năm ngoái, tương đương như một đợt giảm thuế cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Những xu hướng này đều hướng tới một kết luận: lạm phát thực có thể thấp xa so với các số liệu chính thức.

Thị trường lao động: ảo tưởng về tỷ lệ thất nghiệp và làn sóng doanh nhân

Dù các số liệu tăng trưởng kinh tế có vẻ khả quan, nhưng niềm tin của người tiêu dùng vẫn tiếp tục thấp, điều này dường như mâu thuẫn. Katie Wood chỉ ra rằng, nguyên nhân chính là tình hình thực tế của thị trường lao động còn yếu hơn nhiều so với các báo cáo chính thức.

Trong năm qua, chính phủ đã điều chỉnh giảm số liệu việc làm, với tổng mức điều chỉnh giảm lên tới 86.1 nghìn việc làm, trung bình mỗi tháng giảm khoảng 75-80 nghìn việc. Điều này giải thích tại sao tâm lý bi quan của người tiêu dùng lại lệch xa so với dữ liệu GDP. Nhiều người lo lắng về sự ổn định công việc của mình, phản ánh đúng thực trạng yếu kém của thị trường lao động.

Tuy nhiên, còn một mặt khác của câu chuyện. Katie Wood chỉ ra rằng, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm tuổi trẻ (16-24 tuổi) gần đây đã có chuyển biến tích cực — tỷ lệ thất nghiệp từng trên 12% đã giảm xuống dưới 10%. Điều này xảy ra vì sao? Ngoài việc thị trường việc làm phục hồi, bà còn quan sát thấy một hiện tượng thú vị hơn: sự bùng nổ của tinh thần doanh nhân.

AI đủ mạnh để cá nhân có thể tự mình thành lập doanh nghiệp. Khi các công cụ AI ngày càng dễ sử dụng và phổ biến, chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của hàng loạt các startup hiệu quả cao — do cá nhân hoặc nhóm nhỏ trực tiếp sáng lập, trở thành động lực thúc đẩy năng suất. Một khảo sát mới nhất cho thấy, 43% CEO cho biết AI giúp họ tiết kiệm hơn 8 giờ làm việc mỗi tuần, trong khi chỉ 5% nhân viên bình thường báo cáo có lợi ích tương tự. Sự khác biệt này có thể báo hiệu một làn sóng các doanh nhân mới nổi lên — những người bị sa thải hoặc khó tìm việc khi mới ra trường, đang chuyển đổi thành các nhà tư vấn hoặc tự kinh doanh.

Khó khăn của người tiêu dùng và cơ hội thị trường

Mặt khác của tình cảnh người tiêu dùng khó khăn là gì? Tỷ lệ tiết kiệm thấp, nhiều gia đình do khủng hoảng nhà ở mà “hết tiền cuối tháng,” không thể tích trữ. Tỷ lệ quá hạn vay mua ô tô đang tăng, trong đó các khoản vay phụ cấp (subprime) đã đạt mức cao của năm 2008-2009. Dù thời điểm đó, người ta ưu tiên trễ hạn vay ô tô hơn (vì Uber, Lyft còn chưa phổ biến), nhưng tình hình hiện tại vẫn phản ánh áp lực tiêu dùng.

Tuy nhiên, Katie Wood chỉ ra một yếu tố có thể thay đổi cục diện: mùa hoàn thuế sắp đến. Bà dự đoán, vào cuối tháng 3 sẽ có làn sóng hoàn thuế, giúp các nhóm “hết tiền cuối tháng” có cơ hội thở ra — có thể dùng để tiết kiệm hoặc tự thưởng cho bản thân.

Dữ liệu bán nhà cũ cũng rất đáng chú ý. Sau khi lãi suất vay thế chấp giảm 90 điểm cơ bản, người ta kỳ vọng doanh số bán sẽ tăng trở lại, nhưng thực tế lại giảm xuống mức thấp mới. Điều này cho thấy thị trường vẫn còn nhiều do dự trong việc mua nhà — có thể do lãi suất và giá nhà vẫn chưa giảm đủ, hoặc thị trường vẫn thiếu niềm tin vào triển vọng kinh tế. Hiện tại, các nhà xây dựng đang giảm giá và cung cấp các khoản trợ cấp lãi suất để xả hàng tồn kho, nhưng nếu chiến lược này thất bại, giá nhà có thể tiếp tục giảm.

Khó khăn và tiềm năng dài hạn của tài sản mã hóa

Nói về các tài sản tiền mã hóa, Katie Wood thừa nhận rằng, gần đây, hiệu suất của Bitcoin thực sự bị vàng đè nặng. Bitcoin phần nào bị cuốn vào xu hướng “thái độ thận trọng rủi ro” — giống như các lĩnh vực SaaS, quản lý tài sản, môi giới vận tải khác, đều đối mặt với các đợt bán tháo tập trung. Nhiều nhà đầu tư vẫn chưa xem Bitcoin như một tài sản trú ẩn an toàn như vàng, nên trong các thời điểm hoảng loạn, Bitcoin thường bị bán tháo sai.

Tuy nhiên, Katie Wood chỉ ra một sự bất đối xứng quan trọng: nguồn cung vàng có thể tăng nhanh hơn, còn nguồn cung Bitcoin thì đã được cố định — không thể tăng tốc. Về mặt kỹ thuật, dù Bitcoin đã vượt qua các mức quan trọng trong năm 2024, xu hướng tăng (đỉnh cao cao hơn, đáy thấp hơn) vẫn chưa bị phá vỡ. Các mức hỗ trợ nằm trong khoảng 20.000–23.000 USD — đây là mức giá mà Bitcoin được xem như nơi trú ẩn khi lo ngại về khủng hoảng ngân hàng có thể biến thành khủng hoảng rủi ro đối mặt (như năm 2008-2009).

Gần đây, Katie Wood trở thành cố vấn của LayerZero, dự án DeFi với sứ mệnh “trở về tương lai” — không chấp nhận thỏa hiệp với các giải pháp Layer 2 của Ethereum hay các nền tảng khác. Họ đang xây dựng hạ tầng cho kỷ nguyên AI đại lý, dự kiến xử lý 2-4 triệu giao dịch mỗi giây. Trong khi đó, Ethereum chỉ mới xử lý 13 giao dịch/giây, Solana đạt 2000. Trong khó khăn, các cộng đồng xây dựng lại làm việc chăm chỉ hơn, mở ra những ý tưởng và hướng đi mới cho hệ sinh thái DeFi.

Học hỏi từ lịch sử: bong bóng và cơ hội

Cuối cùng, phân tích của Katie Wood quay trở lại một chủ đề cốt lõi: đây không phải là bong bóng công nghệ và viễn thông năm 2000. Thời đó, tràn ngập các trò lừa đảo và đầu cơ điên cuồng, còn hiện tại, thị trường tràn ngập nỗi sợ hãi. Là một nhà quản lý danh mục đầu tư tập trung vào đổi mới sáng tạo, Katie Wood đánh giá cao môi trường sợ hãi và “tường lo lắng” hiện tại hơn là sự đầu cơ quá mức của thời kỳ bong bóng.

Một số người cho rằng, AI hiện đang trong bong bóng, và đó chính là một phần lý do khiến thị trường hoảng loạn. Nhưng Katie Wood không đồng ý. Theo nghiên cứu của ARK, giai đoạn hiện tại giống như năm 1996 — khi cuộc cách mạng internet mới bắt đầu, chưa đến đỉnh cao của sự điên cuồng. Tất cả sẽ tăng tốc và thậm chí trở nên điên rồ hơn nữa. Nhưng vào năm 1996, Chủ tịch Fed lúc đó là Alan Greenspan đã cảnh báo về “bình thường phi lý”, khiến mọi người hoảng sợ, lo sợ Ngân hàng Trung ương sẽ thắt chặt chính sách để kiềm chế đầu cơ. Tuy nhiên, Greenspan cuối cùng đã để thị trường tự điều chỉnh.

Chúng ta đều rút ra bài học từ lịch sử này. Những người từng trải qua bong bóng vỡ ngày nay đã trở thành những người kỳ cựu trong ngành, với ký ức rõ ràng rằng cần phải bảo vệ doanh nghiệp khỏi các rủi ro này. Cách tư duy này đã duy trì một nền văn hóa lo lắng và “tường lo lắng” hiện tại.

Biến động của thị trường chắc chắn gây khó chịu. Nhưng cũng giống như tháng 4 năm 2024, đó có thể là thời điểm vàng để đầu tư vào “cơ hội vĩ đại tiếp theo.” Katie Wood tin chắc rằng, chúng ta đang đứng trước một thời kỳ vàng son. Sự bùng nổ của AI đang thay đổi toàn bộ hạ tầng, và bà đã cảm nhận rõ sự cấp bách của các CEO: “Chúa ơi, chúng ta phải hành động.” Lực lượng này sẽ ngày càng mạnh mẽ hơn. Điều then chốt là phải đứng về phía đúng của sự thay đổi.

Cảm ơn phân tích sâu sắc của Katie Wood đã giúp chúng ta hiểu rõ những động lực thực sự đằng sau các biến động thị trường. Dù là vòng phản hồi của thuật toán, cuộc cách mạng công nghệ mang tính cấu trúc hay viễn cảnh cách mạng năng suất, tất cả đều hướng về một mục tiêu chung: chính những nỗi sợ hãi hiện tại đang ươm mầm cho những cơ hội ngày mai.