Cách hoạt động của hưu trí xuyên biên giới: Nhật Bản và Hoa Kỳ xem xét lại

Thời điểm nghỉ hưu trên toàn cầu có sự khác biệt lớn, được hình thành bởi các áp lực kinh tế, xu hướng dân số và chính sách của chính phủ. So sánh giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ cho thấy hai quốc gia phát triển này tiếp cận chuyển đổi quan trọng của cuộc đời một cách khác nhau — và lý do tuổi nghỉ hưu trung bình ở Nhật Bản khác biệt căn bản so với mô hình của Mỹ.

Trong khi người Mỹ thường rời khỏi lực lượng lao động khoảng 62 tuổi, thì hệ thống nghỉ hưu ở Nhật hoạt động theo một khung pháp lý và văn hóa hoàn toàn khác biệt. Hiểu rõ những khác biệt này giúp làm sáng tỏ cách các quốc gia điều chỉnh hệ thống của mình để phù hợp với dân số già và thực tế kinh tế thay đổi.

Phương pháp tiếp cận có cấu trúc của Nhật Bản đối với nghỉ hưu bắt buộc

Luật lao động Nhật Bản quy định tuổi nghỉ hưu tối thiểu là 60, mặc dù các công ty riêng lẻ có thể linh hoạt trong việc đặt ngưỡng nghỉ hưu bắt buộc — miễn là không thấp hơn mức này. Các nhà tuyển dụng muốn bắt buộc nghỉ hưu trước 65 vẫn phải tạo điều kiện để người lao động tiếp tục làm việc, thường là đến 65 tuổi.

Dữ liệu cho thấy một mô hình nhất quán: khoảng 94% nhà tuyển dụng Nhật Bản áp dụng mức 60 tuổi làm chuẩn. Trong số này, khoảng 70% thực thi quy định này một cách nghiêm ngặt. Tuy nhiên, trong thực tế, sự phân biệt giữa “nghỉ hưu” và “tình trạng làm việc” trở nên mờ nhạt. Nhiều người lao động chính thức nghỉ hưu ở 60 tuổi vẫn tiếp tục làm việc với nhà tuyển dụng cũ trong các vai trò đã chỉnh sửa, thường chuyển từ trạng thái nhân viên chính thức sang hợp đồng.

Tuổi nghỉ hưu trung bình thực tế ở Nhật Bản: Linh hoạt hơn bạn nghĩ

Các nghiên cứu gần đây đã vẽ ra bức tranh rõ nét hơn về thực tế nghỉ hưu của người Nhật. Một khảo sát năm 2023 với hơn 1.100 cư dân Nhật từ 60 tuổi trở lên cho thấy khoảng hai phần ba vẫn còn làm việc ở một mức độ nào đó. Trong nhóm này, 78% nằm trong độ tuổi 60-64. Đáng chú ý, hơn một nửa duy trì vị trí với nhà tuyển dụng cũ thông qua các cấu trúc “tiếp tục tuyển dụng” — mặc dù phần lớn giữ các vị trí hợp đồng chứ không phải nhân viên chính thức.

Dữ liệu này nhấn mạnh một điểm quan trọng: tuổi nghỉ hưu trung bình ở Nhật không cố định. Khung pháp lý quy định 60 là ngưỡng chính thức, nhưng thực tế, người lao động tiếp tục làm việc lâu hơn nhiều. Sở thích cá nhân, nhu cầu của nhà tuyển dụng và hoàn cảnh cá nhân quyết định xem ai đó có thực sự rút lui khỏi công việc vào 60, 65 hay sau đó.

Giao điểm của Mỹ về An sinh xã hội

Ngược lại, người Mỹ điều hướng qua một hệ thống nghỉ hưu chịu ảnh hưởng lớn từ Social Security — chương trình bảo hiểm liên bang mà khoảng một nửa số người trên 65 phụ thuộc vào để chi trả ít nhất 50% thu nhập gia đình. Trong số những người nghỉ hưu, khoảng một phần tư nhận hơn 90% hoặc nhiều hơn tổng thu nhập gia đình chỉ từ Social Security.

Dữ liệu mới nhất cho thấy tuổi nghỉ hưu trung bình của người Mỹ là 62 — thấp hơn rõ rệt so với các năm làm việc hiệu quả của Nhật Bản. Nhiều khảo sát xác nhận rằng, trong khi người Mỹ mong muốn nghỉ hưu vào khoảng 63 tuổi, thực tế thường khác xa mong đợi. Hơn một phần ba người chuẩn bị nghỉ hưu cảm thấy chưa sẵn sàng, và khoảng 34% lo lắng về việc cạn kiệt tiết kiệm sớm.

Tại sao tuổi 62 lại chiếm ưu thế trong hệ thống nghỉ hưu của Mỹ

Việc phổ biến tuổi 62 như một điểm thoát ra phần nào bắt nguồn từ cấu trúc đủ điều kiện của Social Security. Người ta có thể bắt đầu nhận trợ cấp từ 62 tuổi, đánh dấu ngày yêu cầu sớm nhất. Tuy nhiên, việc nhận trợ cấp ở tuổi này đi kèm với khoản phạt đáng kể: khoản thanh toán hàng tháng bị giảm đáng kể so với mức đầy đủ của Full Retirement Age (FRA) — hiện là 67 đối với những người sinh từ năm 1960 trở đi.

Full Retirement Age (FRA) là mốc thời gian khi người lao động nhận được đầy đủ quyền lợi. Trì hoãn yêu cầu đến 70 tuổi sẽ kích hoạt mức trợ cấp cao nhất, nhưng ít người Mỹ kiên nhẫn chờ đợi như vậy. Áp lực kinh tế, vấn đề sức khỏe và sự không chắc chắn về tính bền vững lâu dài của Social Security khiến nhiều người làm việc lâu hơn, thậm chí đến cuối thập niên 60.

Thách thức tài chính sắp tới

Social Security đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng dự kiến: nếu không có can thiệp của luật pháp, quỹ tín thác của chương trình này sẽ không thể duy trì các khoản trợ cấp đầy đủ sau năm 2035. Tại thời điểm đó, thuế lương mới thu vào sẽ chỉ đủ trang trải khoảng 75% nghĩa vụ đã lên lịch. Khoản thiếu hụt này có thể buộc các người nghỉ hưu tương lai phải làm việc lâu hơn để duy trì thu nhập hợp lý — điều này có thể thúc đẩy xu hướng người Mỹ trì hoãn nghỉ hưu vào cuối những năm 60.

Xu hướng chung: tuổi thọ cao và làm việc lâu hơn

Dù có những khác biệt về thể chế, cả hai quốc gia đều chứng kiến một xu hướng chung về dân số: người lao động làm việc lâu hơn. Cải thiện sức khỏe đóng vai trò chủ đạo. Các nghiên cứu, bao gồm các bài báo lớn, xác định rằng sức khỏe tốt hơn trong nhóm có trình độ đại học là yếu tố chính thúc đẩy kéo dài tuổi làm việc. Người sống lâu hơn và trong tình trạng tốt hơn ngày càng có khả năng — và đôi khi cần thiết về mặt kinh tế — để duy trì năng suất.

Tại Nhật Bản, dân số trong độ tuổi lao động giảm đã thúc đẩy các chính sách nâng tuổi lĩnh lương hưu, khuyến khích làm việc lâu hơn. Tương tự, các cuộc tranh luận ở Mỹ ngày càng tập trung vào việc điều chỉnh các tham số của Social Security để phù hợp với thực tế dân số.

Kết luận

Tuổi nghỉ hưu trung bình ở Nhật phản ánh một cách tiếp cận tinh vi nhưng không chính thống: mức tối thiểu pháp lý là 60, nhưng thực tế làm việc kéo dài đến giữa 60 và 65 tuổi. Trong khi đó, Mỹ xác định 62 là điểm thoát ra phổ biến, dựa trên các quy định về yêu cầu sớm của Social Security. Cả hai quốc gia đều đang đối mặt với dân số già và các tác động kinh tế của tuổi thọ ngày càng cao — cho thấy rằng thời gian nghỉ hưu trên toàn thế giới sẽ tiếp tục thay đổi trong những năm tới.