Tôi đã đọc về điều gì đó mà có lẽ nhiều người trong chúng ta đã bỏ qua: cách các nhà khoa học thực sự đang cố gắng tạo ra vàng trong phòng thí nghiệm. Không phải khoa học viễn tưởng, đó là vật lý hạt nhân thuần túy.

Trước tiên, hãy làm rõ vàng là gì. Nó không phải là một phân tử như nước. Đó là một nguyên tố hóa học đơn giản: Au. Một hạt nhân với 79 proton bao quanh bởi electron. Vậy thôi. Vàng tự nhiên tồn tại hầu như toàn bộ là vàng-197 (¹⁹⁷Au): 79 proton, 118 neutron, 79 electron. Ổn định, không phóng xạ.

Bây giờ, điều thú vị bắt đầu. Nếu bạn muốn tạo ra vàng trong phòng thí nghiệm, bạn không thể dùng hóa học. Axit, lò nung, điện phân... không cái nào hiệu quả. Bạn cần biến đổi hạt nhân qua phản ứng hạt nhân. Bạn cần thay đổi hạt nhân của một nguyên tố khác.

Cách thực tế nhất mà các nhà khoa học đã tìm ra là dùng thủy ngân. Thủy ngân có 80 proton. Nếu bắn phá thủy ngân-198 bằng neutron năng lượng cao (các neutron của vàng, ví dụ), bạn sẽ đẩy ra một neutron và thu được thủy ngân-197. Điều quan trọng là: thủy ngân-197 này không ổn định. Nó tự phân hủy thành vàng-197 trong vòng vài ngày. Và đó là vàng thật, không phải hàng giả.

Điều đã xảy ra với các phòng thí nghiệm Trung Quốc gần đây là khác. Họ bắn phá đồng bằng plasma argon. Kết quả là họ thu được đồng nano với cấu trúc điện tử bề mặt hoạt động như vàng trong phản ứng hóa học. Nhưng thực chất vẫn là đồng. 29 proton, không phải 79. Đây là chất xúc tác trông giống vàng, chứ không phải vàng thật.

Điều hấp dẫn là những gì đang diễn ra trong thế giới phản ứng nhiệt hạch kiểm soát. Một số startup đang nói nghiêm túc về việc tích hợp một lớp thủy ngân-198 bên trong lõi phản ứng nhiệt hạch. Các neutron nhanh do phản ứng deuterium-tritium (sản sinh ra neutron của vàng 14 MeV từ phản ứng nhiệt hạch ) sẽ va đập vào thủy ngân, tạo ra vàng-197, và có thể bạn sẽ thu được kilogram hoặc tấn vàng mỗi năm như một sản phẩm phụ.

Nhưng còn những vấn đề thực sự. Thứ nhất, bạn cần một phản ứng nhiệt hạch hoạt động thực sự và tạo ra dòng neutron đủ mạnh. Đó là điều mà cả thế giới đã cố gắng trong nhiều thập kỷ. Thứ hai, vàng thu được từ phản ứng có chút phóng xạ do tiếp xúc với neutron. Bạn phải giữ nó trong 14 đến 18 năm trước khi có thể an toàn bán làm trang sức. Thứ ba, chi phí cực kỳ đắt đỏ. Đây không phải là thí nghiệm phòng thí nghiệm bình thường. Đó là công nghệ cấp năng lượng hạt nhân.

Phương trình đơn giản: để tạo ra vàng, bạn cần một hạt nhân chính xác có 79 proton và 118 neutron. Đó là ¹⁹⁷Au. Nếu không có điều đó, đó không phải là vàng, chỉ là thứ trông giống vàng.

Điều tôi tò mò là khía cạnh kinh tế. Nếu một ngày nào đó các phản ứng nhiệt hạch này bắt đầu sản xuất hàng tấn vàng trong phòng thí nghiệm thật, thì giá vàng toàn cầu sẽ ra sao? Kho dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương sẽ thế nào? Bởi vì chúng ta sẽ chuyển từ một thế giới mà vàng khan hiếm sang một thế giới có thể chế tạo ra nó. Điều đó không chỉ là khoa học. Đó là địa chính trị của tiền tệ toàn cầu.