Mình vừa nhận ra là nhiều người chưa thực sự hiểu rõ tiền fiat là gì, mặc dù ai cũng dùng nó hàng ngày. Nên hôm nay mình muốn chia sẻ một số điều thú vị về loại tiền này.

Tiền fiat về cơ bản là những loại tiền được chính phủ phát hành và đảm bảo giá trị, nhưng không được hỗ trợ bởi bất kỳ hàng hóa vật chất nào. Thay vào đó, giá trị của nó phụ thuộc vào sức mạnh và sự tín tưởng mà mọi người dành cho chính phủ phát hành. Hầu hết các quốc gia hiện nay đều sử dụng hệ thống tiền fiat để mua bán, đầu tư và tiết kiệm.

Cái hay là tiền fiat đã thay thế hoàn toàn tiêu chuẩn vàng vàng các hệ thống dựa trên hàng hóa khác. Nhưng bạn có biết lịch sử của nó không? Thực ra tiền fiat có nguồn gốc từ Trung Quốc từ hàng trăm năm trước. Tỉnh Tứ Xuyên bắt đầu phát hành tiền giấy vào thế kỷ 11, lúc đầu nó còn có thể đổi lấy lụa, vàng hoặc bạc. Nhưng rồi Hoàng đế Hốt Tất Liệt lên nắm quyền ở thế kỷ 13 và thiết lập hệ thống tiền fiat hoàn toàn. Thú vị là các nhà sử học cho rằng chính việc sử dụng tiền fiat quá tràn lan đã dẫn đến sự sụp đổ của Đế quốc Mông Cổ vì bội chi và siêu lạm phát.

Sau đó, châu Âu cũng thử nghiệm tiền fiat vào thế kỷ 17. Tây Ban Nha, Thụy Điển và Hà Lan đều áp dụng, nhưng kết quả không mấy khả quan. Ở Thụy Điển, hệ thống này thất bại và chính phủ phải từ bỏ nó. Tương tự, New France ở Canada, các Thuộc địa Mỹ và chính phủ liên bang Hoa Kỳ cũng thử nghiệm với nhiều kết quả khác nhau. Đến thế kỷ 20, Mỹ quay trở lại sử dụng tiền dựa trên vàng với lượng hạn chế, nhưng năm 1933 chính phủ đã chấm dứt việc đổi tiền giấy lấy vàng. Rồi vào năm 1972, dưới thời Tổng thống Nixon, Mỹ hoàn toàn từ bỏ chế độ bản vị vàng và chuyển sang hệ thống tiền fiat truyền thống. Quyết định này khiến loại tiền này trở nên phổ biến hơn trên toàn thế giới.

Bây giờ so sánh giữa hệ thống bản vị vàng và tiền fiat thì sao? Với bản vị vàng, tiền giấy có thể chuyển đổi thành vàng thực tế. Mỗi tờ tiền đều liên kết trực tiếp với một lượng vàng mà chính phủ nắm giữ. Điều này có nghĩa là chính phủ chỉ có thể phát hành tiền mới khi có vàng tương đương trong dự trữ. Ngược lại, với tiền fiat, tiền không thể chuyển đổi thành bất cứ thứ gì. Chính phủ có toàn quyền tác động trực tiếp đến giá trị đồng tiền và liên kết nó với các điều kiện kinh tế. Điều này cho phép họ linh hoạt hơn khi đối mặt với khủng hoảng tài chính thông qua các công cụ như tạo ngân hàng dự trữ một phần hay nới lỏng định lượng.

Nhưng mỗi hệ thống đều có ưu và nhược điểm. Những người ủng hộ bản vị vàng cho rằng hệ thống đó ổn định hơn vì được hỗ trợ bởi thứ gì đó vật chất. Nhưng những người ủng hộ tiền fiat lại chỉ ra rằng giá vàng cũng không hề ổn định. Tiền fiat có những lợi ích rõ ràng: không bị ảnh hưởng bởi sự khan hiếm, chi phí sản xuất rẻ hơn, thuận tiện cho giao dịch quốc tế, và không cần chi phí bảo vệ như vàng. Tuy nhiên, nhược điểm là nó thiếu giá trị nội tại, khiến chính phủ có thể tạo tiền từ không khí, dẫn đến siêu lạm phát. Lịch sử cũng cho thấy nhiều hệ thống tiền fiat đã sụp đổ.

Mình thấy cái thú vị là so sánh tiền fiat với tiền điện tử. Cả hai đều không được hỗ trợ bởi hàng hóa vật chất, nhưng khác nhau ở chỗ tiền fiat được kiểm soát bởi chính phủ và ngân hàng trung ương, còn tiền điện tử lại được phân cấp hoàn toàn thông qua blockchain. Bitcoin và hầu hết tiền điện tử có nguồn cung hạn chế, trái ngược với tiền fiat mà các ngân hàng có thể tạo ra tùy ý. Vì tiền điện tử là kỹ thuật số và không có biên giới, nó linh hoạt hơn cho giao dịch toàn cầu. Ngoài ra, giao dịch tiền điện tử không thể đảo ngược và khó theo dõi hơn tiền fiat. Tuy nhiên, thị trường tiền điện tử nhỏ và biến động hơn nhiều, đó có lẽ là lý do tại sao nó chưa được chấp nhận rộng rãi.

Nhìn chung, tương lai của cả tiền fiat và tiền điện tử đều không chắc chắn. Lịch sử của tiền fiat cho thấy nó dễ bị tổn thương, trong khi tiền điện tử vẫn còn phải vượt qua nhiều thách thức. Chính vì vậy mà ngày càng nhiều người khám phá khả năng sử dụng tiền điện tử cho các giao dịch tài chính của họ. Ý tưởng chính đằng sau Bitcoin và tiền điện tử là tìm ra một hình thức tiền mới dựa trên mạng ngang hàng phân tán. Có thể Bitcoin không nhằm thay thế toàn bộ hệ thống tiền fiat, mà để cung cấp một mạng lưới kinh tế thay thế, một hệ thống tài chính tốt hơn cho xã hội.