Gần đây nhiều người hỏi tôi về cách chơi quyền chọn, hôm nay tôi sẽ tổng hợp lại rủi ro và logic cơ bản của quyền chọn nhé.

Thật lòng mà nói, quyền chọn trông có vẻ phức tạp, nhưng thực ra cốt lõi chỉ một câu — bạn bỏ ít tiền mua một quyền chọn cho tương lai. So với phương pháp cũ mua thấp bán cao, điểm mạnh của quyền chọn là trong bất kỳ xu hướng nào — thị trường tăng, giảm hay đi ngang — bạn đều có cách kiếm lời. Đó là lý do tại sao nó được gọi là “sản phẩm phái sinh linh hoạt nhất”.

Tôi sẽ nói trước ba lợi ích của quyền chọn. Thứ nhất, dùng số tiền ký quỹ nhỏ có thể kiểm soát lượng lớn tài sản, hiệu ứng đòn bẩy rõ ràng. Thứ hai, thị trường đi theo hướng nào bạn cũng có thể tìm ra chiến lược phù hợp — mua Call khi dự đoán tăng, mua Put khi dự đoán giảm, hoặc ngược lại. Thứ ba, có thể dùng để phòng ngừa rủi ro — ví dụ bạn đang nắm cổ phiếu nhưng lo sợ giảm giá, mua quyền chọn bán để tự bảo hiểm cho mình.

Nhưng cần làm rõ — rủi ro của quyền chọn thật sự tồn tại, đặc biệt là nếu bạn không hiểu rõ mình đang làm gì. Trước khi giao dịch, nhà môi giới sẽ yêu cầu bạn ký hợp đồng quyền chọn, đánh giá vốn, kinh nghiệm và trình độ kiến thức của bạn, điều này không phải hình thức, mà thực sự cần thiết.

Trước tiên hãy xem các thuật ngữ cơ bản. Quyền mua (Call) là quyền mua với giá cố định trong tương lai, quyền bán (Put) là quyền bán với giá cố định. Phí quyền chọn là số tiền bạn trả để có quyền này, giá thực hiện là giá khi thực thi, ngày đáo hạn là ngày quyền này hết hiệu lực. Mỗi hợp đồng đại diện cho một số lượng tài sản cơ sở nhất định, quyền chọn của Mỹ thường là 100 cổ phiếu.

Hiểu rõ giá quyền chọn không khó. Các yếu tố cần nắm rõ gồm có tài sản cơ sở, loại giao dịch, giá thực hiện, ngày đáo hạn, giá quyền chọn, hệ số nhân. Ví dụ Tesla, giả sử giá cổ phiếu 175 USD, bạn mua quyền mua với giá thực hiện 180 USD, phí quyền chọn 6.93 USD, tức là bạn thực tế bỏ ra 693 USD. Nếu cổ phiếu tăng lên 185 USD, bạn có thể mua với giá 180 USD rồi bán ra theo giá thị trường, chênh lệch chính là lợi nhuận. Ngược lại, nếu cổ phiếu giảm, tối đa bạn mất 693 USD — không mất nhiều hơn vì bạn chỉ có quyền, không có nghĩa vụ.

Mua quyền bán (Put) ngược lại — cổ phiếu giảm bạn sẽ kiếm lời. Bán quyền chọn thì khác, rủi ro lớn hơn nhiều. Bán quyền mua, nếu cổ phiếu tăng mạnh, bạn có thể phải mua với giá cao rồi bán thấp cho người mua, thua lỗ có thể rất lớn. Bán quyền bán cũng vậy, nhận phí quyền chọn có hạn, nhưng nếu cổ phiếu giảm mạnh, thiệt hại có thể vô hạn.

Về quản lý rủi ro quyền chọn, tôi tổng kết bốn điểm. Thứ nhất, đừng làm vị thế thuần ngắn hạn — đừng bán quá nhiều quyền chọn. Rủi ro của bán quyền chọn cao hơn mua nhiều, vì thiệt hại không giới hạn. Nếu bạn dùng nhiều hợp đồng trong chiến lược kết hợp, cần đảm bảo số lượng hợp đồng mua ít nhất bằng số hợp đồng bán, để kiểm soát rủi ro trong phạm vi nhất định. Thứ hai, kiểm soát quy mô giao dịch, đừng bỏ tất cả tiền vào một lần. Quyền chọn có thể làm tăng lợi nhuận, cũng có thể làm tăng tổn thất. Thứ ba, phân tán đầu tư, đừng dùng toàn bộ vốn vào quyền chọn của một cổ phiếu hoặc chỉ số duy nhất. Thứ tư, đặt lệnh dừng lỗ, đặc biệt với các chiến lược vị thế ngắn hạn hoặc vị thế bán, vì thiệt hại có thể vô hạn.

Nếu bạn muốn cách giao dịch đơn giản, trực tiếp hơn, hợp đồng chênh lệch (CFD) hoặc hợp đồng tương lai (futures) có thể phù hợp hơn. Hợp đồng tương lai yêu cầu cả hai bên thực thi hợp đồng, còn CFD dựa trên chênh lệch giá, không cần mua bán thực tài sản. CFD đòn bẩy lớn hơn, mức giao dịch tối thiểu thấp hơn, nhiều nền tảng còn miễn phí commission, thao tác cũng dễ hơn.

Tóm lại, quyền chọn là công cụ rất hữu ích, nhưng điều kiện tiên quyết là bạn phải hiểu rõ rủi ro của nó. Nếu bạn dự đoán chính xác xu hướng của một cổ phiếu, quyền chọn giúp bạn tham gia thị trường với chi phí nhỏ hơn. Nhưng để giao dịch thành công, đòi hỏi vốn, kinh nghiệm và kiến thức đủ lớn, nhà môi giới cũng không dễ dàng phê duyệt. Trong một số trường hợp, hợp đồng tương lai hoặc CFD có thể là lựa chọn trực tiếp hơn, đặc biệt khi quyền chọn quá đắt hoặc thời gian giao dịch ngắn.

Dù chọn công cụ nào, điều quan trọng nhất vẫn là chuẩn bị kỹ lưỡng. Dụng cụ tốt đến đâu cũng vô nghĩa nếu dùng sai hướng. Vì vậy, trước khi bắt đầu giao dịch, hãy củng cố nền tảng, hiểu rõ bản chất rủi ro của quyền chọn, đó mới là nền tảng để kiếm tiền lâu dài.