Gần đây tôi đang nghĩ về một vấn đề, tại sao có người đầu tư kiếm tiền, có người lại thua lỗ thảm hại? Tôi nhận ra sự khác biệt thường không nằm ở khả năng chọn cổ phiếu, mà ở việc họ có lập kế hoạch danh mục đầu tư hay không.

Bạn có biết không, danh mục đầu tư (portfolio) thực ra là nghệ thuật phân bổ trứng vào các giỏ khác nhau. Nói đơn giản, là giữ cổ phiếu, quỹ, trái phiếu, tiền gửi ngân hàng thậm chí cả tiền điện tử theo tỷ lệ nhất định, mục đích là vừa tìm kiếm lợi nhuận vừa giảm thiểu rủi ro tối đa. Logic này giống như ăn uống, dinh dưỡng phải cân đối mới khỏe mạnh, đầu tư cũng cần đa dạng mới vững chắc.

Tôi phát hiện nhiều nhà đầu tư mới thực ra không rõ mình nên phân bổ như thế nào. Trong đó có một yếu tố then chốt — sở thích rủi ro. Có người sinh ra đã thích mạo hiểm, có người rất bảo thủ. Nếu bạn là kiểu trẻ tuổi, dám thử thách, có thể phân bổ cổ phiếu 50%, quỹ 30%, trái phiếu 15%, tiền gửi ngân hàng 5% là phù hợp hơn. Nhưng nếu bạn đã nghỉ hưu rồi, hoặc hài lòng với tài sản hiện tại, thì cần chuyển sang chiến lược bảo thủ, cổ phiếu chỉ chiếm 20%, trái phiếu chiếm 35%, quỹ 40%.

Tuổi tác cũng là một yếu tố lớn. Một nhân viên 28 tuổi mất 30% cũng có thể gượng dậy, vì còn nhiều thời gian để làm lại. Nhưng một người nghỉ hưu 65 tuổi thì không thể chịu đựng được sự dao động này. Vì vậy, cùng một phương án phân bổ tài sản tài chính, nhưng đối với các độ tuổi khác nhau, rủi ro hoàn toàn khác nhau.

Còn một điểm bị nhiều người bỏ qua — môi trường thị trường. Tôi đã xem qua một số dữ liệu, chỉ số chứng khoán của thị trường mới nổi và thị trường trưởng thành thể hiện khác biệt rất lớn. Từ 2020 đến 2022, ETF thị trường mới nổi (EEM) giảm 15,5%, còn ETF khu vực Euro (EZU) chỉ giảm 5,8%. Tại sao? Vì thị trường mới nổi dễ bị ảnh hưởng bởi chính trị địa phương, chính sách kinh tế, các yếu tố không chắc chắn. Các công ty cũng tập trung nhiều vào ngành tài nguyên, năng lượng có biến động lớn. Ngược lại, các công ty thị trường trưởng thành đa dạng hơn nhiều.

Vậy nhà mới bắt đầu thế nào? Trước tiên phải rõ khả năng chịu đựng rủi ro của mình. Trên mạng có rất nhiều bài kiểm tra đánh giá rủi ro, làm một lần là biết mình là nhà đầu tư thích mạo hiểm, trung lập hay bảo thủ. Sau đó dựa vào đó để đặt ra mục tiêu đầu tư — muốn tăng trưởng nhanh, hay giữ giá trị, hay cần sẵn sàng rút tiền mặt bất cứ lúc nào?

Tôi lấy ví dụ. Giả sử bạn 28 tuổi, có 1 triệu, muốn gấp đôi lên 2 triệu trong 5 năm. Có thể phân bổ thành 50% cổ phiếu, 30% quỹ, 10% tiền gửi ngân hàng định kỳ, 10% còn lại làm dự phòng. Như vậy vừa có tiềm năng tăng trưởng, vừa không đẩy mình vào thế bí.

Nhưng có một nhắc nhở quan trọng — phân bổ danh mục đầu tư không phải làm một lần rồi xong. Môi trường thị trường luôn thay đổi, tình hình của bạn cũng vậy, nên cần định kỳ xem xét và điều chỉnh. Ngoài ra, cần đặt điểm chốt lời, điểm cắt lỗ rõ ràng, đa dạng hóa tài sản theo khu vực và ngành nghề, quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, đừng để bị sốc bởi biến động ngắn hạn.

Thành thật mà nói, nhiều người thua lỗ không phải vì chọn sai tài sản, mà vì tâm lý chưa điều chỉnh tốt. Phân bổ danh mục đầu tư về bản chất là cân bằng rủi ro và lợi nhuận, nhưng để thực sự kiếm lời, còn phụ thuộc vào khả năng đánh giá định kỳ và ra quyết định lý trí của bạn. Triết lý tài chính này hiện cũng có thể thực hành trên các nền tảng như Gate, vì họ cung cấp đa dạng các loại tài sản, giúp bạn dễ dàng xây dựng danh mục đầu tư của riêng mình.