Mỹ, Nhật, Anh, Pháp cùng nhau “kêu nghèo” ư? Ẩn sau khoản nợ 348 nghìn tỷ nợ là tiền đã đi đâu?

Bạn đã từng nghĩ về một hiện tượng kỳ lạ: nhìn khắp thế giới, ngoài một vài quốc gia giàu tài nguyên, hầu như mọi cường quốc đều đang gào lên rằng “thiếu tiền”. Nợ công của Mỹ đang tiến sát mốc 39 nghìn tỷ USD, riêng lãi suất mỗi năm gần 900 tỷ USD, dữ dội hơn cả chi tiêu quân sự; nợ của Pháp chiếm hơn 115% GDP, trong khi Nhật Bản còn vượt 240%; Anh, Hàn Quốc, Ấn Độ cũng đang quằn quại trong vũng nợ. Tổng nợ toàn cầu còn tăng vọt lên 348 nghìn tỷ USD.

Tiền dường như bốc hơi khỏi không gian, nhưng đồng thời lại xuất hiện ở khắp mọi nơi dưới dạng nợ. Vậy phía sau rốt cuộc giấu điều gì? Nhìn tiếp xuống dưới, bạn có thể sẽ thấy câu trả lời đơn giản hơn tưởng tượng, nhưng lại khiến sống lưng lạnh toát.

Tiền đã đi đâu? Ba “quái vật ngốn tiền”
Những nơi các chính phủ các năm qua chi tiền thực ra rất rõ ràng, chủ yếu bị ba “quái vật ngốn tiền” dưới đây nuốt mất:

1. Hậu quả đại dịch và trợ cấp năng lượng: Trong giai đoạn dịch bệnh, các nước phát hành quy mô lớn trái phiếu để rải tiền ổn định kinh tế. Sau đại dịch, xung đột địa缘 lại buộc chính phủ phải chi tiền trợ cấp năng lượng. Pháp, Anh… không còn cách nào khác phải tăng chi cho hỗ trợ năng lượng; phần tiền “cấp cứu” ngắn hạn này cuối cùng lại biến thành gánh nặng lãi suất dài hạn.
2. Già hóa dân số và các phúc lợi mang tính “cứng”: Đây là khoản chi gần như không có lối thoát. Nhật Bản và lương hưu, chi y tế tại châu Âu ngày càng phình to; nguồn thu thuế căn bản không theo kịp, buộc phải dùng phát hành trái phiếu để lấp hố. Tỷ trọng chi an sinh của các nước EU trong GDP đang tiến nhanh về mức 30%, trong khi chủ nghĩa dân túy tại châu Âu lại đẩy mở rộng phúc lợi, càng làm tăng độ cứng của tài khóa.
3. Chi quân sự và cạnh tranh công nghiệp: Để ứng phó với xung đột địa缘 và cạnh tranh công nghiệp, các nước đều phải đốt tiền. Nga bị hạn chế tài trợ ra nước ngoài sau lệnh trừng phạt, chỉ có thể dựa vào các khoản vay lãi suất cao trong nước; Hàn Quốc, do áp lực quốc phòng và lương hưu, nợ đã vượt 1.300 nghìn tỷ won Hàn; các nước châu Âu, để dồn lực cho các ngành chiến lược như AI và năng lượng mới nhằm cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc, chỉ còn cách dựa vào việc vay thêm để “tăng ga” đầu tư vào công nghiệp.

Tiền không biến mất, nó chỉ chuyển thành “nợ trên giấy”
Vậy tiền rốt cuộc chảy vào đâu? Phần lớn đi vào thị trường trái phiếu, trở thành “nợ trên giấy” do chính phủ từng quốc gia phát hành. Người nắm giữ bao gồm các quỹ hưu trí trong nước, công ty bảo hiểm, ngân hàng, và cả nhà đầu tư nước ngoài.

Nói đơn giản: tiền bạn tiết kiệm cho lương hưu, mua bảo hiểm… nhiều phần gián tiếp được dùng để mua các trái phiếu chính phủ này. Một phần tiền khác được chi cho các khoản hỗ trợ ngắn hạn, trợ cấp năng lượng, chi quân sự và hỗ trợ cho công nghiệp; tỷ lệ thực sự được đưa vào hạ tầng, giáo dục và nghiên cứu dài hạn lại không cao. Kết quả là ngắn hạn giúp ổn định tình hình, nhưng từng tháng lại có “hóa đơn lãi” như một lời nhắc cố định, trốn không thoát.

Vòng lặp chết người của “vay mới để trả cũ”
Những đại quốc thiếu tiền này không phải đột ngột mà có, mà là kết quả tích lũy. Khoản vay trong quá khứ giờ chuyển thành tiền lãi, tân trái phiếu lại được dùng để trả lãi cũ, tạo thành vòng lặp vô tận.

Lãi suất hằng năm của Mỹ gần 900-1000 tỷ USD; chi phí lãi của Pháp cũng là con số khổng lồ; Nhật Bản dù lãi suất thấp vẫn đối mặt gánh nặng do dân số. Áp lực chi phúc lợi xã hội tại Hàn Quốc cao; Ấn Độ vừa mở rộng chi công cộng vừa vay nợ để “nuôi” các khoản nợ cũ. Báo cáo của Hiệp hội Tài chính Quốc tế cho biết, trong nợ tăng thêm, vay của chính phủ chiếm phần lớn; Mỹ, Trung Quốc và khu vực đồng euro là những bên đóng góp nổi bật.

Tiền không biến mất: nó từ tay người nộp thuế và nhà đầu tư, chuyển sang tay chính phủ, rồi lại quay về các tổ chức tài chính và cá nhân thông qua trái phiếu, tạo thành vòng khép kín. Nhưng vòng lặp này ngày càng nặng hơn, và tiền lãi đang “ăn” ngày càng nhiều không gian ngân sách.

Kết luận: Một cuộc “thanh lý” tài khóa kéo dài đang đến gần
Hiện nay, những nghi ngờ của thị trường đã được lộ rõ qua phản ứng dây chuyền của giá tài sản. Khi lãi suất cao bóc tách sự mong manh của tài khóa, còn rối nội bộ chính trị cản trở cải cách mang tính cơ cấu, thì kỷ nguyên các nước phát triển dựa vào mở rộng nợ để đổi lấy tăng trưởng kinh tế đang tiến gần hồi kết.

Có lẽ, một cuộc “thanh lý” tài khóa kéo dài và tái cấu trúc trật tự tài chính đang đến gần. Và trong cuộc tái cấu trúc này, ai hoàn thành cải cách mang tính cơ cấu sớm hơn, người đó sẽ có lợi thế trong chu kỳ tiếp theo.