#美国对60个经济体加征关税 Mỹ áp thuế quan bổ sung với 60 nền kinh tế: Lần rạn nứt nữa của trật tự thương mại toàn cầu

Ngày 24/7/2026, chính phủ Mỹ bất ngờ công bố sẽ áp thêm thuế quan đối với 60 đối tác thương mại lớn, mức thuế dao động từ 5% đến 25%, bao gồm các lĩnh vực then chốt như ô tô, bán dẫn, thiết bị năng lượng mới và nguyên liệu dược phẩm. Quyết định này nhanh chóng gây xáo trộn thị trường toàn cầu: hợp đồng tương lai chỉ số Dow Jones giảm hơn 2% sau giờ giao dịch, trong khi tỷ giá EUR/USD rơi xuống dưới 1,08. Khác với các biện pháp trừng phạt trước đây nhắm vào từng quốc gia đơn lẻ, lần này cách tiếp cận “trải thảm” gần như bao phủ toàn bộ các nguồn nhập khẩu hàng đầu của Mỹ, trong đó cả các đồng minh truyền thống như Nhật Bản, Đức và Hàn Quốc cũng không thoát khỏi.

Nhà Trắng đưa ra lý do là “khắc phục mất cân bằng thương mại kéo dài” và “bảo vệ an ninh các ngành công nghiệp chiến lược”. Dữ liệu cho thấy, năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ vẫn lên tới 1,2 nghìn tỷ USD, tỷ trọng việc làm trong lĩnh vực sản xuất giảm xuống dưới 8%. Tuy nhiên, cân nhắc sâu hơn nằm ở việc, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đến gần, chính quyền đương nhiệm đang rất cần một lập trường thương mại cứng rắn để giành sự ủng hộ từ cử tri lao động da xanh ở các bang chiến địa. Việc xử lý gộp 60 nền kinh tế vừa tránh được rủi ro chính trị của việc “nhắm vào một quốc gia cụ thể”, vừa tối đa hóa lợi thế đàm phán: bất kỳ nền kinh tế nào muốn được miễn trừ trong một số ngành nhất định đều phải nhượng bộ ở các lĩnh vực phi thuế quan.

Dù vậy, cái giá của việc “đánh đồng loạt” là vô cùng đắt. Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE) ước tính, các mức thuế mới sẽ làm chi tiêu thường niên trung bình của mỗi hộ gia đình Mỹ tăng thêm khoảng 1.700 USD, và tỷ lệ lạm phát lõi có thể bị đẩy lên thêm 0,8 điểm phần trăm. Điều đáng cảnh giác hơn là trong số 60 nền kinh tế, hơn 40 nước là thành viên WTO; vì thế, các khiếu kiện tập thể gần như chắc chắn sẽ kích hoạt cơ chế giải quyết tranh chấp, trong khi Mỹ trước đó đã nhiều lần cản trở việc bổ nhiệm các thẩm phán cho cơ quan phúc thẩm, khiến hệ thống đa phương có nguy cơ tê liệt hoàn toàn. Ở góc độ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp sẽ đối mặt “song trọng”: vừa phải chuyển công suất sản xuất ra khỏi Trung Quốc, vừa không thể nhận được đối xử thuế quan ổn định ở các nước như Việt Nam hay Mexico, khiến chi phí bố trí chuỗi giá trị toàn cầu tăng vọt.

Các biện pháp trả đũa đã và đang được chuẩn bị. Liên minh châu Âu tuyên bố sẽ khởi động biện pháp đối kháng đối với hàng nông sản và thương mại dịch vụ của Mỹ; trong khi Trung Quốc cân nhắc hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Các nước như Ấn Độ, Brazil cũng có thể tăng thuế quan đối với hàng hóa của Mỹ. Một cuộc “đại chiến thuế quan toàn cầu” có thể sắp chính thức bắt đầu.

Lịch sử lặp đi lặp lại cho thấy, thuế quan đơn phương không thể giải quyết các vấn đề mang tính cấu trúc. Khi Mỹ đồng thời giơ cờ thuế quan đối với 60 nền kinh tế, nước này có thể đạt lợi ích chính trị ngắn hạn, nhưng đang tự tay phá dỡ trật tự thương mại toàn cầu mà mình từng dẫn dắt xây dựng. Thế giới phân mảnh không có ai chiến thắng.